VẬN ĐỘNG VÀ NÃO BỘ: ĐỪNG ĐỂ ĐẦU ÓC CHẠY CẢ NGÀY, CÒN ĐÔI CHÂN THẤT NGHIỆP

VẬN ĐỘNG VÀ NÃO BỘ: ĐỪNG ĐỂ ĐẦU ÓC CHẠY CẢ NGÀY, CÒN ĐÔI CHÂN THẤT NGHIỆP

Có một nghịch lý rất đáng thương trong đời sống hôm nay: chúng ta muốn đầu óc nhanh nhạy, trí nhớ bền bỉ, tinh thần sáng suốt, nhưng lại đối xử với thân thể như một món hành lý chỉ cần đặt xuống đâu đó rồi quên đi. Buổi sáng ngồi ăn, ngồi uống cà phê, ngồi xem tin tức; đi làm lại ngồi; về nhà tiếp tục ngồi; tối đến ngồi giải trí cho đỡ mệt vì đã ngồi cả ngày. Một ngày kết thúc, chiếc ghế có lẽ hiểu chúng ta hơn người thân, bởi nó đã âm thầm ôm lấy gần hết thời gian sống của chúng ta. Đôi chân thì có mặt đầy đủ trên cơ thể, nhưng xét về hoạt động thực tế, nhiều hôm chúng chỉ giữ vai trò trang trí cho chiếc quần. Thế mà khi đầu óc mụ mị, khi đọc một đoạn không nhớ được điều gì, khi bước vào phòng rồi đứng ngẩn ra vì quên mất mình vào để làm gì, chúng ta lại nhìn bộ não bằng ánh mắt trách móc: “Sao dạo này mày làm việc tệ thế?” Tội nghiệp bộ não! Nó chưa kịp trình bày hoàn cảnh lao động thì đã bị kết luận là xuống cấp.

Chúng ta rất giỏi chăm sóc những thứ ở ngoài mình. Điện thoại chậm một chút là tìm cách dọn bộ nhớ; máy tính nóng một chút là lo quạt tản nhiệt; chiếc xe đến kỳ là thay dầu, bảo dưỡng, kiểm tra. Riêng thân thể thì được vận hành bằng một nguyên tắc khá liều lĩnh: còn chịu đựng được nghĩa là chưa cần quan tâm. Chúng ta có thể nhớ lịch bảo hành của một món đồ, nhưng quên rằng chính mình cũng cần được nghỉ ngơi, vận động và chăm sóc. Điện thoại được mua chiếc ốp chống sốc, còn đời sống thì chịu hết cú sốc này đến cú sốc khác. Máy móc được nâng niu để sử dụng lâu dài; con người bị khai thác đến lúc mỏi mệt rồi được động viên bằng một câu rất ngắn: “Cố lên!” Cứ như thể “cố lên” là một loại phụ tùng thay thế được cho giấc ngủ, bữa ăn và những bước chân.

Nhưng bộ não không sống tách biệt khỏi thân thể. Nó không phải một ông giám đốc ngồi trong căn phòng trên cùng, hoàn toàn độc lập với tình trạng của cả tòa nhà. Não bộ thuộc về một cơ thể đang thở, đang tuần hoàn, đang chuyển hóa, đang chịu tác động của giấc ngủ, căng thẳng, dinh dưỡng và vận động. Muốn chăm sóc đời sống tinh thần, chúng ta phải quan tâm đến đời sống thể chất. Muốn học tập tốt hơn, làm việc tỉnh táo hơn, sống bền bỉ hơn, đôi khi điều cần làm trước mắt rất giản dị: đứng dậy. Không phải đứng dậy để trình bày một lý thuyết vĩ đại về sự thay đổi bản thân, mà đứng dậy thật, rời chiếc ghế thật, để đôi chân được bước và thân thể được tham gia vào cuộc sống.

Khi cơ thể vận động, nhiều quá trình sinh học có lợi được kích hoạt. Trong câu chuyện ấy, các nhà nghiên cứu thường nhắc đến BDNF, viết đầy đủ là Brain-Derived Neurotrophic Factor, một protein có vai trò hỗ trợ tế bào thần kinh và tính mềm dẻo của những kết nối thần kinh, tức khả năng điều chỉnh, thích nghi của hệ thần kinh. Người ta hay ví BDNF như “phân bón cho não”. Cách nói ấy dễ hình dung: muốn khu vườn phát triển, không thể chỉ đứng ngoài hàng rào và yêu cầu cây phải xanh. Tuy nhiên, đây là hình ảnh ví von, không phải lời hứa rằng cứ tập một buổi là trí nhớ lập tức nở hoa. Những nghiên cứu tổng hợp trên người cho thấy vận động có thể làm tăng BDNF đo trong máu, nhưng kết quả còn tùy hình thức tập luyện, thời điểm đo và đặc điểm người tham gia; mức BDNF trong máu cũng không phải thước đo trực tiếp của trí thông minh hay trí nhớ.

Dù vậy, hình ảnh “phân bón cho não” vẫn khiến ta phải nghĩ lại cách chăm sóc chính mình. Nhiều người đang mong có một khu vườn xanh tốt trong đầu, trong khi lịch sống của họ giống một mảnh đất bị bỏ mặc. Họ đổ vào đó vô số thông tin, nhưng ít dành thời gian cho những điều kiện giúp mình tiếp nhận và sử dụng thông tin ấy. Sáng vừa mở mắt đã đọc tin; ăn sáng xem video; làm việc chuyển qua lại giữa hàng chục cửa sổ; buổi tối tiếp tục nạp thêm những câu chuyện không liên quan đến mình. Đầu óc trở thành một nhà kho nhận hàng suốt ngày, còn người quản kho chưa được nghỉ. Rồi khi không tìm thấy một ý nghĩ cần thiết giữa đống ngổn ngang, chúng ta thở dài: “Chắc trí nhớ mình kém.” Có khi trí nhớ cần được chăm sóc; có khi cách sống của ta cũng cần được xem xét. Một cái đầu bị kéo đi khắp nơi khó có thể bình thản ngồi lại với một điều.

Chúng ta có một niềm tin rất ngộ nghĩnh: muốn giỏi việc trí óc thì phải ngồi thật lâu. Người ngồi lì được xem là chăm chỉ, người bước ra ngoài một lát dễ bị nghi ngờ là thiếu tập trung. Có người còn mang niềm tự hào rất đau lưng: “Tôi làm việc quên cả đứng dậy.” Nghe qua tưởng một huy chương cống hiến, nghe kỹ lại giống lời báo cáo rằng thân thể đã bị bỏ quên trong lúc chủ nhân mải chứng minh giá trị của mình. Tận tâm với công việc là điều đáng quý. Nhưng tận tâm không đòi hỏi chúng ta phải biến mình thành một bộ phận cố định của bàn làm việc. Một người biết đứng lên, vận động phù hợp rồi trở về tiếp tục công việc vẫn có thể là người có trách nhiệm. Chiếc ghế không có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận lòng tận tụy.

Đi bộ là một ví dụ thật gần gũi. Không cần sân khấu, không cần khán giả, không cần trang phục khiến người khác tưởng mình sắp dự giải quốc tế. Chỉ cần một nơi phù hợp và những bước chân vừa sức. Thế nhưng, việc đơn giản ấy lại bị chúng ta bao phủ bằng một rừng điều kiện. Muốn đi bộ phải có giày mới; có giày rồi phải có đồng hồ; có đồng hồ rồi phải tải ứng dụng; tải ứng dụng xong phải nghiên cứu lịch tập; nghiên cứu lịch tập xong thấy hôm nay chưa đẹp trời nên để mai. Cuối cùng, kế hoạch vận động đã đi rất xa, còn chủ nhân vẫn ngồi nguyên một chỗ. Chúng ta chuẩn bị cho cuộc đi bộ kỹ đến mức không còn thời gian để đi bộ. Đôi giày nằm trong hộp, sạch sẽ như một lý tưởng chưa từng bị cuộc đời làm bẩn.

Một người bước ra ngoài có thể bắt gặp nhiều điều đã bị bỏ qua: bóng cây trên mặt đường, tiếng rao quen thuộc, khuôn mặt bác bảo vệ, một người hàng xóm lâu rồi chưa chào. Những bước chân đưa ta đến gần đời sống đang diễn ra chung quanh. Có ngày, đi một vòng rồi trở về, vấn đề vẫn còn đó, công việc vẫn còn đó, nhưng ta cảm thấy có khoảng cách để nhìn chúng bình tĩnh hơn. Điều ấy không biến đi bộ thành phép chữa mọi phiền muộn. Nó chỉ nhắc rằng chúng ta có thể dành cho mình một cách sống đỡ ngột ngạt hơn. Khi mọi khó khăn đều bị xử lý trên cùng một chiếc ghế, trong cùng một căn phòng, dưới cùng một màn hình, đôi khi ta cần đổi cả tư thế lẫn khung cảnh.

Vận động đều đặn là một phần đáng quan tâm của việc chăm sóc sức khỏe não bộ. Viện Lão khoa Quốc gia Hoa Kỳ ghi nhận nhiều nghiên cứu ủng hộ mối liên hệ giữa hoạt động thể chất và sức khỏe nhận thức, đồng thời lưu ý rằng bằng chứng vẫn đang được tiếp tục tìm hiểu. Vì thế, chúng ta có lý do để vận động, nhưng không nên biến lợi ích ấy thành lời bảo đảm rằng người tập thể dục sẽ không suy giảm trí nhớ, hoặc người đang gặp khó khăn về nhận thức là do họ thiếu cố gắng. Sức khỏe con người chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Điều có thể làm hôm nay là tạo thêm những điều kiện tốt cho mình, với sự kiên trì và một cái nhìn công bằng.

Bởi vậy, đừng dùng câu chuyện vận động để chế giễu người yếu sức, người đau bệnh, người khuyết tật hay người đang phải sống trong những hoàn cảnh rất chật vật. Có người mong được bước một quãng ngắn mà không thể. Có người mỗi lần đứng lên đã phải chịu đau. Có người làm việc chân tay suốt ngày, điều họ cần thêm có thể là sự nghỉ ngơi và chăm sóc phù hợp, chứ không phải một bài diễn thuyết về sự lười biếng. Tiếng cười trong câu chuyện này hướng về những cái cớ chúng ta dựng lên khi còn có thể thay đổi, hướng về thói quen bỏ quên thân thể rồi đòi hỏi nó phải phục vụ hoàn hảo. Tiếng cười ấy chỉ có ý nghĩa khi giữ được lòng thương người.

Ngay với chính mình, ta cũng cần một lòng thương đúng đắn. Có người sau nhiều năm ít vận động, bỗng một sáng quyết tâm làm lại cuộc đời bằng cách tập như đang chuẩn bị tranh huy chương. Họ muốn gom mọi món nợ sức khỏe vào một buổi sáng để thanh toán cho xong. Tập xong đau nhức, mệt mỏi, vài hôm sau tuyên bố: “Thể dục không hợp với tôi.” Thật ra, có khi cách bắt đầu quá vội đã không hợp với họ. Thân thể không phải con nợ cần bị trừng phạt. Nó đã cùng ta đi qua nhiều năm tháng, chịu đựng nhiều thiếu sót của ta, và xứng đáng được hướng dẫn bằng sự kiên nhẫn. Bắt đầu vừa sức, tăng dần khi phù hợp, chọn hoạt động có thể duy trì: những điều nghe không hào hùng ấy thường cần thiết hơn một cuộc khởi nghĩa kéo dài đúng hai ngày.

Có người thích đi bộ nhanh, có người thích bơi, có người tìm được sự thoải mái trong yoga, khiêu vũ hay các bài tập phối hợp tay chân. Điều đáng quý là tìm được cách vận động thích hợp với sức khỏe và đời sống của mình. Tuy nhiên, cũng cần giữ sự tỉnh táo trước những lời quảng cáo quá đẹp. Một động tác chéo tay chân không nên được giới thiệu như chiếc chìa khóa chắc chắn mở tung mọi khả năng của não. Yoga, bơi lội và những bài tập tăng nhịp tim cũng không thể gom chung vào một lời khẳng định rằng tất cả đều làm tăng BDNF như nhau và cải thiện trí nhớ như nhau. Bằng chứng cho từng hình thức, từng kết quả có mức độ khác nhau. Chăm sóc sức khỏe cần sự đều đặn; quảng cáo thường thích sự thần kỳ. Hai bên ấy rất hay gặp nhau trên màn hình, nhưng không phải lúc nào cũng đồng ý với nhau.

Thời nay, chúng ta rất dễ yêu một câu nói nghe có vẻ khoa học. Chỉ cần có tên một protein, một vùng não, một chất dẫn truyền nào đó, câu quảng cáo lập tức khoác áo blouse trắng. Người nghe chưa kịp hỏi nghiên cứu ở đâu, thực hiện trên ai, kết quả ra sao, thì sản phẩm đã được đặt vào giỏ hàng. Có khi tên gọi càng khó đọc, niềm tin càng dễ mua. Nhưng hiểu biết thật sự đòi hỏi ta chậm lại. BDNF là một phần thú vị của khoa học về vận động và não bộ; nó không phải cái tem để dán lên mọi bài tập rồi tuyên bố bài nào cũng giúp con người thông minh hơn. Một chữ viết tắt không thể gánh thay toàn bộ bằng chứng.

Và có lẽ, trước khi đi tìm bài tập “tối ưu cho não”, nhiều người cần giải quyết một việc ít hấp dẫn hơn: dành một khoảng thời gian thật cho vận động. Chúng ta có thể dành nửa giờ so sánh hai chiếc tai nghe nhưng thấy mười phút đi bộ là khó thu xếp. Có thể xem hết một cuộc tranh luận của những người xa lạ nhưng không có thời gian đưa thân thể mình ra khỏi phòng. Có thể nhớ ngày phát hành của một bộ phim nhưng quên lời hẹn với chính mình từ đầu tuần. Thời gian không chỉ nói lên ta bận đến đâu; nó còn cho thấy điều gì đang được ưu tiên. Dĩ nhiên, không phải ai cũng tự do sắp xếp ngày sống. Nhưng ở những chỗ ta còn có quyền lựa chọn, một chút thành thật có thể làm thay đổi nhiều điều.

Câu “tôi không có thời gian” đôi khi rất đúng, đôi khi lại là một tấm rèm lịch sự. Phía sau tấm rèm ấy có thể là sự mệt mỏi, ngại bắt đầu, sợ mình không duy trì được, hoặc đơn giản là chiếc ghế quá dễ chịu. Ta không cần tự kết án, nhưng nên tự hỏi: trong ngày hôm nay, có khoảng nào mình có thể đứng lên, bước đi, làm một việc bằng đôi tay, thay vì tiếp tục ngồi? Có thể đi một đoạn gần nhà. Có thể dành một khoảng ngắn sau giờ làm. Có thể rời bàn giữa các phần công việc. Một thay đổi nhỏ chưa đáng để tổ chức lễ ra mắt, nhưng đủ đáng để thực hiện. Cuộc sống đã có quá nhiều điều cần được thông báo; đôi khi điều tốt nhất có thể lớn lên trong im lặng.

Một tai họa vui buồn khác là chúng ta biến vận động thành một cuộc thi hình ảnh. Đi bộ phải chụp ảnh; tập luyện phải đăng trạng thái; mồ hôi chưa khô đã kiểm tra xem bao nhiêu người thả tim. Không ai cấm chia sẻ niềm vui, và sự cổ vũ có thể giúp một người giữ động lực. Nhưng nếu buổi tập chỉ có giá trị khi được người khác nhìn thấy, ta sẽ mệt thêm vì phải chăm sóc cả thành tích lẫn khán giả. Có những ngày đi chậm, có những ngày chỉ làm được ít, có những ngày phải nghỉ. Thân thể không có nghĩa vụ cung cấp nội dung hấp dẫn cho mạng xã hội. Nó cần được sống, được chăm sóc, được lắng nghe. Những bước chân không được đăng lên mạng vẫn là những bước chân thật.

Hãy nghĩ đến một người cao tuổi bắt đầu đi lại đều hơn trong khả năng của mình. Thành quả của họ có thể rất giản dị: tự ra sân, tự chăm một chậu cây, đi thăm người bạn ở gần, tham gia một sinh hoạt cộng đoàn. Những điều ấy không hào nhoáng, nhưng mang theo phẩm giá và niềm vui. Khi con cháu chỉ nhìn tuổi già như một danh sách nguy cơ, họ dễ chăm ông bà bằng quá nhiều cấm đoán: đừng đi, đừng làm, đừng đụng, cứ ngồi đó. Sự bảo vệ cần thiết, nhưng cũng cần tìm cách giữ cho người lớn tuổi được tham gia đời sống phù hợp với sức khỏe. Có khi điều họ mong không phải thêm một món đồ bổ, mà là có người đi cùng một đoạn đường, kiên nhẫn theo nhịp bước của họ và nghe hết một câu chuyện.

Với trẻ em cũng vậy, chúng ta muốn con học tốt nhưng đôi khi xếp lịch đến mức thân thể con gần như không còn chỗ để chơi. Ngồi ở trường, ngồi học thêm, ngồi làm bài, rồi ngồi xem màn hình để giải trí sau một ngày ngồi học. Đứa trẻ trở thành một hành khách nhỏ trên chuyến tàu thành tích, còn người lớn đứng bên cạnh liên tục nhắc rằng tàu phải chạy nhanh hơn. Chúng ta mong con phát triển toàn diện, nhưng chữ “toàn diện” nhiều khi chỉ được đo bằng điểm số. Một tuổi thơ còn cần những trò chơi, những cuộc chạy nhảy phù hợp, sự khám phá và niềm vui được hoạt động bằng cả thân thể. Đừng để đôi chân của con chỉ biết đường từ bàn học đến giường ngủ, rồi đến một lúc ta ngạc nhiên vì con thích màn hình hơn mọi điều khác.

Đời sống gia đình cũng có thể đổi khác từ một lời mời rất nhỏ: “Mình đi một vòng nhé.” Vợ chồng có thể đi cùng nhau; cha mẹ có thể chơi cùng con; con cháu có thể dành thời gian đi cùng ông bà. Không cần biến từng phút thành một bài học, không cần nhân lúc đi bộ mà kiểm tra điểm số hay nhắc lại mọi lỗi lầm trong tuần. Có những khoảng thời gian chỉ cần được sống cùng nhau. Hỏi một câu rồi nghe câu trả lời. Nhìn nhau mà không phải nhìn qua cạnh trên của chiếc điện thoại. Đi chậm lại khi người bên cạnh mệt. Những điều ấy tạo nên một thứ chăm sóc rất cụ thể. Gia đình có thể mua nhiều thiết bị thông minh, nhưng vẫn cần những con người biết quan tâm đến nhịp bước của nhau.

Đối với người sống đức tin, chăm sóc thân thể cũng là một cách sống biết ơn. Ta dùng đôi chân để đến với người cần giúp, dùng đôi tay để phục vụ, dùng trí óc để học hỏi và phân định. Thân thể tham gia vào lời cầu nguyện, công việc, tình yêu và trách nhiệm mỗi ngày. Bởi vậy, quan tâm đến sức khỏe không phải chuyện xa lạ với đời sống thiêng liêng. Một người có thể vừa yêu mến Chúa, vừa nhận ra mình cần ngủ đủ hơn, vận động phù hợp hơn và bớt sống thất thường. Có khi chúng ta cầu xin sức lực rất sốt sắng, nhưng lại sử dụng sức lực ấy bằng một lịch sống thiếu thương xót. Ta mong có sự bền bỉ để phục vụ lâu dài, rồi ngày nào cũng tiêu hết mình như thể ngày mai không còn việc gì cần làm.

Trong công việc mục vụ, học tập hay viết lách, điều này càng đáng suy nghĩ. Chúng ta dễ tin rằng mọi phút rời bàn đều là thời gian bị mất. Nhưng con người cần một nhịp sống có thể duy trì. Bài viết còn dài, công việc còn nhiều, những người cần ta vẫn còn đó. Muốn tiếp tục hiện diện, ta phải chăm sóc người đang hiện diện ấy là chính mình. Không ai được lợi nhiều khi một người tận tụy đến mức kiệt sức, rồi không còn khả năng làm những điều mình yêu quý. Một khoảng vận động thích hợp không cần được xem như phần thưởng chỉ dành cho lúc hết việc. Có những công việc không bao giờ hết; nếu chờ xong tất cả mới chăm sóc mình, ta có thể chờ đến lúc thân thể buộc mình phải dừng.

Dẫu vậy, vận động cũng cần đi cùng những điều căn bản khác. Ta không thể tập một lúc rồi thức khuya triền miên, ăn uống thất thường, căng thẳng không ngừng và mong mọi chuyện được bù đắp hoàn hảo. Chúng ta rất thích lối tính toán ấy: làm một điều tốt để xin miễn trách nhiệm cho năm điều bất lợi. Sáng tập luyện, tối thức đến gần sáng, rồi ngạc nhiên vì hôm sau đầu óc lờ đờ. Thân thể không ký hợp đồng theo kiểu đó. Chăm sóc mình là một nhịp sống, không phải một tiết mục. Vận động, nghỉ ngơi, học hỏi và những tương quan có ý nghĩa cần có chỗ trong ngày sống, theo điều kiện thực tế của mỗi người.

Điều khó nhất thường không phải hiểu thêm một cơ chế sinh học, mà là làm một việc đơn giản vào ngày mình không hứng thú. Khi mới bắt đầu, ta có thể đầy quyết tâm. Sau vài ngày, công việc chen vào, trời nóng, trời mưa, tâm trạng xuống, và chiếc ghế lại mở rộng vòng tay. Sự kiên trì lúc ấy ít vẻ đẹp để chụp ảnh, nhưng rất thật. Nó nằm trong việc điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp thay vì bỏ luôn; làm ít hơn khi cần thay vì đòi hoàn hảo; trở lại sau một quãng gián đoạn thay vì tuyên bố thất bại. Một ngày chưa làm được không cần trở thành bản án cho cả tháng. Chúng ta đã dùng quá nhiều lời nặng nề với chính mình; có thể bắt đầu bằng một lời rõ ràng và tử tế: hôm nay mình làm được đến đâu?

Và khi vận động, hãy để thân thể có cơ hội được mình chú ý. Nhận ra nhịp thở, sự mỏi, sự thoải mái, những giới hạn cần tôn trọng. Đừng ép mình theo một hình ảnh lý tưởng trên mạng vốn không biết tuổi tác, bệnh sử hay hoàn cảnh của mình. Người khác đi nhanh không có nghĩa là ta phải đi nhanh bằng họ. Người khác tập nặng không có nghĩa là cơ thể ta đang cần điều đó. Chăm sóc sức khỏe không phải cuộc đua chứng minh ai đáng khen hơn. Người đang hồi phục, người có bệnh nền hay những hạn chế về vận động cần lựa chọn theo khả năng và hướng dẫn phù hợp. Một bước vừa sức có giá trị của nó; một cuộc cố sức quá mức không tự nhiên trở thành đáng quý chỉ vì trông có vẻ quyết liệt.

Có lẽ bài học tha thiết nhất trong mối liên hệ giữa vận động và não bộ là điều này: chúng ta còn có thể làm những việc nhỏ để chăm sóc đời sống mình. Không cần chờ đến lúc trí nhớ làm ta lo sợ, đến lúc cơ thể mệt mỏi kéo dài, đến lúc một cuộc kiểm tra sức khỏe khiến ta bàng hoàng. Cũng không cần mong một thói quen duy nhất giải quyết được mọi vấn đề. Ta có thể bắt đầu từ chỗ đang đứng — hoặc, chính xác hơn, từ chỗ đang ngồi. Đặt điện thoại xuống một lúc. Rời bàn. Bước ra nơi phù hợp. Cho đôi chân một công việc, cho đôi tay một hoạt động, cho bản thân một khoảng thời gian không bị cuốn hoàn toàn vào màn hình.

Ngày mai, có thể ta vẫn quên một cái tên, vẫn gặp một bài toán khó, vẫn thấy có lúc đầu óc chậm chạp. Vận động không làm con người trở thành hoàn hảo. Nhưng ta đã chọn một cách đối xử có trách nhiệm hơn với chính mình. Ta không tiếp tục đòi một cơ thể bị bỏ quên phải làm việc như một cơ thể được chăm sóc. Ta không chỉ mong trí nhớ tốt hơn bằng sự sốt ruột, mà dành thêm điều kiện cho sức khỏe bằng hành động. Đó là một việc nhỏ, nhưng đáng được giữ lại trong đời sống hằng ngày.

Đừng để những năm tháng của mình trở thành câu chuyện về một chiếc điện thoại ngày càng nhiều tính năng, một chiếc ghế ngày càng quen thuộc, và một thân thể ngày càng ít được hỏi han. Đừng chờ đôi chân lên tiếng bằng đau mỏi mới nhớ chúng đã phục vụ mình bao lâu. Đừng chờ đầu óc kiệt sức mới nhận ra nó thuộc về một con người cần được nghỉ và được sống. Hãy thương mình bằng những việc cụ thể. Một cuộc đi bộ vừa sức. Một buổi vận động phù hợp. Một khoảng đứng lên giữa ngày. Một lời rủ người thân cùng bước. Những điều ấy khiêm tốn đến mức dễ bị bỏ qua, nhưng đời sống tốt hơn thường được xây từ những điều khiêm tốn như vậy.

Chiếc ghế sẽ không buồn khi chúng ta rời nó một lát. Điện thoại cũng không tổn thương vì thiếu bàn tay ta trong một khoảng ngắn. Công việc có thể chờ một nhịp chuyển động hợp lý. Còn chúng ta, những con người đã chăm biết bao thứ, xin hãy nhớ chăm cả thân thể đang âm thầm đưa mình đi qua đời sống. Có những buổi chiều, điều cần thiết nhất không phải tìm thêm một câu nói truyền cảm hứng. Điều cần thiết là đứng dậy, xỏ đôi giày đã chờ quá lâu và bắt đầu bước.

Lm. Anmai, CSsR.