Có những điều ở ngay trước mắt mà con người phải mất nửa đời mới nhìn thấy.
Tôi đi lễ từ nhỏ. Nhà thờ là nơi quen thuộc hơn cả sân trường. Tôi thuộc tiếng chuông hơn thuộc tiếng còi tàu. Tôi biết mùi hương, biết mùi gỗ cũ của hàng ghế, biết những ô cửa kính màu mỗi chiều hắt nắng xuống nền gạch như những vũng nước có linh hồn. Nhưng tôi không biết nhà thờ mình có hình cây thánh giá. Không ai giấu tôi điều ấy. Chỉ là chẳng ai nói. Mà nói cũng chưa chắc tôi hiểu.
Con người vốn kỳ lạ. Họ nhìn thấy mái ngói, tháp chuông, tượng đá, cửa kính… nhưng lại không nhìn thấy hình dáng của cả một ngôi nhà. Giống như nhiều người cả đời chỉ nhìn thấy từng ngày sống mà chẳng bao giờ nhìn thấy số phận của mình.
Một lần, có người đưa tôi xem tấm ảnh chụp nhà thờ từ trên cao. Tôi giật mình. Ngôi nhà vẫn thế. Tháp chuông vẫn thế. Mái ngói vẫn thế. Nhưng từ trên trời nhìn xuống, nó không còn là ngôi nhà nữa. Nó là một cây thánh giá nằm yên trên mặt đất.
Tôi đứng lặng rất lâu. Hóa ra suốt bao nhiêu năm, mỗi lần bước vào nhà thờ, tôi không chỉ bước vào một công trình kiến trúc. Tôi đang bước vào chính biểu tượng của cuộc khổ nạn.
…
Người xưa thông minh hơn chúng ta nhiều. Họ không xây một căn phòng đủ rộng để chứa giáo dân. Họ xây một bài giảng bằng đá.
Đá không biết nói, nhưng đá biết chờ. Có những bài giảng của linh mục kéo dài hai mươi phút. Có những bài giảng của những bức tường kéo dài hàng thế kỷ.
Một đứa trẻ chưa biết đọc vẫn có thể đi hết chiều dài gian giữa. Một ông lão lưng còng vẫn lần chuỗi trên lối đi ấy. Người ta già đi. Người ta chết. Những viên đá vẫn nằm nguyên đó, kiên nhẫn lặp đi lặp lại một câu duy nhất:
Muốn đến bàn thờ thì phải đi qua cây thánh giá. Tôi nghĩ điều ấy không chỉ đúng với nhà thờ.
…
Người ta gọi phần dài nhất là gian chính. Tiếng Latinh gọi nó là navis – con tàu. Tôi thích cách gọi ấy.
Con tàu không phải để đứng yên. Con tàu sinh ra để vượt biển. Nhà thờ cũng vậy. Nếu chỉ để trú mưa trú nắng thì chẳng cần nhà thờ. Một mái hiên cũng đủ. Nhưng con người cần một nơi để đi qua bão tố của trần gian. Có lẽ vì thế mà người xưa đặt tên gian giữa là con tàu.
Chúng ta đều là hành khách. Có người ngủ. Có người say sóng. Có người tưởng mình là thuyền trưởng.
Rồi cuối cùng ai cũng phải cập vào một bến mà mình chưa từng đến.
Hai cánh ngang của ngôi nhà làm thành cánh tay của cây thánh giá. Đó là điều tôi chưa từng nghĩ tới. Thánh giá không chỉ dựng đứng, mà còn dang rộng.
Có lẽ vì thế mà Đức Kitô chết với hai tay mở ra. Không ai ôm lấy thế gian bằng hai nắm tay khép kín.
…
Bàn thờ nằm ở phía đầu. Người ta bảo đó là nơi Đức Kitô hiện diện cách đặc biệt.
Tôi không biết phải diễn tả điều ấy thế nào. Chỉ biết rằng, từ bất cứ chỗ nào trong nhà thờ, mọi ánh nhìn đều tự nhiên hướng về bàn thờ. Kiến trúc đã làm điều mà nhiều bài giảng không làm được. Nó dạy con người biết quay mặt về đâu.
…
Ngày nay, người ta xây nhà thờ đủ kiểu.
Có nhà thờ hình tròn. Có nhà thờ hình vuông. Có nhà thờ giống nhà hát. Có nhà thờ giống trung tâm hội nghị. Giáo hội chưa bao giờ bắt buộc mọi ngôi nhà phải mang hình cây thánh giá.
Tôi thấy điều đó cũng phải. Đức tin không nằm trong bản vẽ. Thiên Chúa không trú ngụ trong hình học. Nếu chỉ cần xây đúng hình là đủ thì các kỹ sư sẽ thành thánh trước các tu sĩ.
Điều làm nên một nhà thờ không phải là bê tông hay mái vòm, mà là có bàn thờ, có Thánh Thể, có cộng đoàn cầu nguyện, có con người biết quỳ gối.
…
Thế nhưng, tôi vẫn yêu những ngôi nhà mang hình cây thánh giá. Không phải vì chúng đẹp hơn, mà vì chúng thật thà hơn. Chúng không che giấu điều mình muốn nói.
Ngay từ nền móng, chúng đã thú nhận rằng Kitô giáo bắt đầu bằng một cái chết và kết thúc bằng sự sống.
…
Bây giờ, mỗi lần bước vào một ngôi nhà thờ, tôi thường đi chậm.
Tôi không còn chỉ nhìn tượng ảnh. Tôi nhìn lối đi, nhìn khoảng giao nhau giữa gian giữa và hai cánh ngang, nhìn cung thánh, nhìn bàn thờ.
Tôi bỗng hiểu rằng kiến trúc cũng biết cầu nguyện. Những viên đá cũng biết làm chứng.
Chỉ con người là hay quên. Có lẽ vì thế mà Giáo hội đã dựng nên những cây thánh giá bằng đá, lớn đến mức người ta có thể bước vào trong đó, ngồi xuống, hát lên, khóc, rồi lại đứng dậy ra về, để đến một ngày nào đó, giữa cuộc đời nhiều ngã rẽ, họ chợt nhận ra:
Mình chưa bao giờ bước ra khỏi cây thánh giá. Chỉ là bây giờ mới biết mình đang ở trong đó.
Để lại bình luận