KHI TA THA THỨ, NGƯỜI ĐƯỢC GIẢI THOÁT TRƯỚC HẾT LÀ CHÍNH MÌNH

KHI TA THA THỨ, NGƯỜI ĐƯỢC GIẢI THOÁT TRƯỚC HẾT LÀ CHÍNH MÌNH

Có những vết thương người ngoài nhìn thấy được. Một vết cắt trên tay, một vết sẹo trên mặt, một thân thể yếu đi sau những tháng ngày bệnh tật. Những vết thương ấy đau, nhưng ít ra người ta còn có thể chỉ vào đó mà nói: tôi đau ở đây. Người khác nhìn thấy, người khác hiểu, người khác có thể băng bó, có thể đưa thuốc, có thể hỏi han. Nhưng có những vết thương không ai nhìn thấy. Nó không chảy máu mà làm lòng người rỉ máu. Nó không để lại sẹo trên da nhưng khắc một đường rất sâu trong ký ức. Nó không làm ta phải vào bệnh viện nhưng có khi khiến ta mất ngủ nhiều năm. Đó là vết thương của một lời nói cay nghiệt từ người mình từng tin tưởng; là vết thương của một lần bị phản bội bởi người mình từng thương; là vết thương của sự vô ơn sau biết bao hy sinh; là nỗi đau của một sự hiểu lầm không bao giờ được giải thích; là những tháng năm bị đối xử bất công mà không có cơ hội thanh minh; là một lời hứa bị bỏ quên, một tình nghĩa bị xem nhẹ, một sự tử tế bị lợi dụng, một bàn tay đã đưa ra nhưng người kia không những không nắm lấy mà còn làm mình tổn thương. Có những chuyện xảy ra chỉ trong vài phút nhưng mất cả đời để quên. Có những câu nói người ta nói rồi quên ngay chiều hôm ấy, còn người nghe phải mang theo mấy chục năm. Có những người bước qua đời ta rất nhanh nhưng để lại trong lòng ta một khoảng tối rất lâu. Và rồi, nếu không cẩn thận, chúng ta có thể sống phần đời còn lại không phải với những gì đang có, nhưng với những gì đã mất; không phải với người đang đứng trước mặt, nhưng với người đã làm mình tổn thương từ rất lâu; không phải với ngày hôm nay, nhưng với một ngày nào đó của quá khứ mà mình cứ mãi quay về. Đau khổ nhất không hẳn là chuyện đã xảy ra. Đau khổ nhất nhiều khi là chuyện đã xảy ra từ lâu nhưng trong lòng mình nó vẫn đang tiếp tục xảy ra mỗi ngày.

Con người thường nghĩ rằng khi mình giữ mãi sự giận dữ thì người làm mình đau sẽ phải trả giá. Nhưng sự thật lạ lùng là nhiều khi người kia vẫn sống bình thường, vẫn ăn ngon, vẫn ngủ được, vẫn vui cười, còn chính mình lại là người mất bình an. Người kia có thể đã quên câu nói năm nào, nhưng mình vẫn nhớ. Người kia có thể đã bước sang một chặng đường khác, nhưng mình vẫn đứng lại ở nơi mình bị thương. Người kia có thể không còn nghĩ đến chuyện ấy nữa, còn mình mỗi lần nhắc lại là một lần vết thương mở ra. Oán giận giống như một sợi dây tưởng rằng mình đang trói người khác, nhưng cuối cùng lại trói chính lòng mình. Ta càng kéo sợi dây ấy, tay mình càng đau. Ta càng siết chặt, tâm hồn mình càng mệt. Có người mang một mối hận mười năm, hai mươi năm, ba mươi năm. Có những gia đình anh em ruột không nhìn mặt nhau chỉ vì một chuyện chia gia tài. Có những người con không nói chuyện với cha mẹ vì một lời cha mẹ nói trong lúc nóng giận. Có những người vợ sống cạnh chồng mà trái tim đóng kín vì một lỗi lầm năm xưa. Có những người bạn từng thân thiết đến mức tưởng chẳng điều gì chia lìa được, rồi chỉ vì một lần hiểu lầm mà cả đời trở thành người xa lạ. Đáng tiếc nhất không phải chỉ là một mối quan hệ bị mất, nhưng là những năm tháng đẹp nhất của đời người cũng bị chôn chung với nỗi giận. Khi chúng ta không tha thứ, ta tưởng mình đang giữ lấy công lý, nhưng có lúc điều ta giữ không còn là công lý nữa mà là một nhà tù. Trong nhà tù ấy không có song sắt, chỉ có những ký ức cũ. Không có người cai ngục, chỉ có chính mình. Không có bản án thành văn, nhưng ta tự tuyên án cho trái tim mình phải sống mãi trong một chuyện đã qua.

Tha thứ vì thế không phải là chuyện của những người yếu đuối. Tha thứ đòi một sức mạnh rất lớn. Người yếu có thể trả đũa ngay. Người yếu có thể nói cho hả giận. Người yếu có thể dùng một vết thương để gây thêm một vết thương khác. Nhưng người đủ mạnh mới có thể dừng vòng tròn ấy lại. Tha thứ không phải là bảo rằng điều người khác làm với mình là đúng. Không. Điều sai vẫn là điều sai. Sự phản bội vẫn là phản bội. Bất công vẫn là bất công. Xúc phạm vẫn là xúc phạm. Tha thứ cũng không có nghĩa là phải quay lại một mối quan hệ độc hại như thể chưa từng có chuyện gì xảy ra. Có những trường hợp cần giữ khoảng cách. Có những mối quan hệ phải đặt lại ranh giới. Có những điều cần được nói rõ. Có những người cần chịu trách nhiệm về hành vi của họ. Đức tin không dạy ta biến mình thành người để kẻ khác muốn làm gì thì làm. Chúa Giêsu dạy tha thứ, nhưng Người cũng gọi điều dữ là điều dữ, sự giả hình là giả hình, bất công là bất công. Tha thứ không xóa bỏ chân lý. Tha thứ chỉ không để cho điều dữ có thêm một chiến thắng nữa trong lòng ta. Người ta đã làm ta đau một lần. Nếu vì chuyện ấy mà ta trở thành cay độc, mất niềm tin, đóng cửa trái tim, không còn biết yêu thương, thì điều dữ đã thắng ta lần thứ hai. Tha thứ chính là nói với quá khứ: ngươi đã làm ta đau, nhưng ngươi không có quyền quyết định con người ta sẽ trở thành.

Nói thì dễ. Làm mới khó. Có những vết thương không thể chỉ nghe một bài giảng rồi sáng mai thức dậy là hết đau. Có những người rất muốn tha nhưng lòng chưa thể. Có người quỳ trước Thánh Thể mà nói: “Lạy Chúa, con muốn tha nhưng con chưa làm được.” Có người đọc kinh Lạy Cha đến câu “xin tha nợ chúng con như chúng con cũng tha kẻ có nợ chúng con” thì cổ nghẹn lại, vì họ biết trong lòng mình đang có một người mà chỉ cần nghe tên thôi là đã thấy đau. Xin đừng vội trách những người ấy. Tha thứ nhiều khi là cả một hành trình. Có những ngày ta tưởng mình đã buông được rồi, nhưng một lời nhắc lại, một hình ảnh cũ, một cuộc gặp bất ngờ khiến nỗi đau trở về nguyên vẹn. Điều quan trọng không phải là ta không còn cảm thấy gì. Điều quan trọng là giữa những cảm xúc ấy, ta vẫn chọn không trả thù, không nguyền rủa, không nuôi dưỡng ý định làm người kia đau lại. Có khi tha thứ bắt đầu chỉ bằng một lời cầu nguyện rất nhỏ: “Lạy Chúa, hôm nay con chưa thể chúc lành cho người ấy, nhưng xin Chúa đừng để con nguyền rủa họ.” Rồi một ngày khác: “Lạy Chúa, xin chữa lành con.” Rồi có thể lâu hơn nữa: “Lạy Chúa, xin thương cả người đã làm con đau.” Đến được câu cuối ấy có khi mất nhiều năm. Nhưng mỗi bước đều quý trước mặt Chúa.

Chúng ta hãy nhìn lên thập giá để hiểu tha thứ không phải là một lý thuyết đẹp đẽ được nói ra trong lúc mọi chuyện êm xuôi. Chúa Giêsu nói lời tha thứ khi tay chân Người đang bị đóng đinh. Người không nói từ một ngai vàng. Người nói từ cây thập giá. Người không đợi những kẻ đóng đinh mình xuống quỳ xin lỗi. Người cầu nguyện: “Lạy Cha, xin tha cho họ.” Tha thứ Kitô giáo bắt đầu từ đó. Một Thiên Chúa bị con người xúc phạm nhưng vẫn không thôi yêu con người. Một Đấng vô tội bị kết án nhưng không biến đau khổ của mình thành lý do để hủy diệt kẻ khác. Nếu muốn tìm nơi nào trên thế gian này cho thấy sức mạnh lớn nhất không nằm ở quyền trả thù mà ở khả năng yêu giữa đau khổ, hãy nhìn lên thập giá. Trên đó, Chúa Giêsu không phủ nhận cái ác. Đinh vẫn xuyên qua tay. Máu vẫn chảy. Nỗi đau là thật. Nhưng giữa sự thật cay đắng ấy có một sự thật lớn hơn: tình yêu không để hận thù nói lời cuối cùng.

Đó cũng là điều mỗi Kitô hữu được mời gọi học suốt đời. Chúng ta thường xin Chúa làm phép lạ thay đổi người khác, nhưng có khi phép lạ Chúa muốn làm trước hết là thay đổi chính lòng ta. Ta xin Chúa cho người kia nhận ra lỗi của họ. Chúa có thể làm điều ấy. Nhưng cũng có khi họ không nhận ra. Ta xin Chúa cho họ đến xin lỗi. Có thể họ sẽ đến, nhưng cũng có thể chẳng bao giờ. Ta xin Chúa làm sáng tỏ sự thật. Có thể một ngày sự thật được hiểu, nhưng cũng có thể suốt đời này mình vẫn bị hiểu lầm. Vậy bình an của ta sẽ phụ thuộc mãi vào thái độ của người khác sao? Nếu chỉ khi họ xin lỗi ta mới bình an, nghĩa là chiếc chìa khóa bình an của mình đang nằm trong tay họ. Nếu chỉ khi họ thay đổi ta mới thôi đau, nghĩa là đời sống nội tâm của ta vẫn do họ quyết định. Tha thứ là một cách nhận lại chiếc chìa khóa ấy. Là nói: tôi không kiểm soát được việc anh có thay đổi hay không, nhưng tôi có thể chọn không để sự sai trái của anh phá hủy phần đời còn lại của tôi. Tôi không thể viết lại quá khứ, nhưng tôi có thể cùng với Chúa viết khác đi những trang còn lại.

Đời người ngắn lắm. Khi còn trẻ ta cứ tưởng thời gian nhiều. Ta nghĩ mình còn cả một đời để làm hòa, còn nhiều năm để nói lời xin lỗi, còn nhiều dịp để thăm nhau, còn ngày mai để gọi một cuộc điện thoại. Nhưng rồi những chiếc ghế trống trong gia đình ngày một nhiều hơn. Một ngày nào đó người mà ta còn đang giận có thể không còn nữa. Hoặc chính ta không còn nữa. Đã có biết bao cuộc chia tay mà người ở lại chỉ ước được trở lại một buổi chiều bình thường để nói một câu rất đơn giản: “Thôi, chuyện cũ bỏ đi.” Nhưng không còn cơ hội. Đám tang có những giọt nước mắt không chỉ khóc vì người ra đi, mà còn khóc cho những lời chưa kịp nói. Có người đứng trước quan tài của cha mới hiểu bao năm giận cha là quá dài. Có người tiễn mẹ rồi mới tiếc những lần mình lạnh lùng. Có người nhìn di ảnh một người anh, một người chị, một người bạn rồi tự hỏi: tại sao một chuyện nhỏ lại đủ sức lấy mất của chúng ta từng ấy năm? Đến lúc ấy mới thấy cái tôi ngày xưa chẳng đáng gì. Đúng sai ngày xưa cũng không còn quan trọng đến mức phải đánh đổi bằng cả tình thân. Nhưng tiếc rằng có những bài học chỉ hiểu khi đã không còn thời gian sửa lại.

Cho nên, nếu hôm nay lòng ta đang giữ một người nào đó trong sự oán giận, có lẽ nên hỏi mình một câu: chuyện này có đáng để tôi mang đến hết đời không? Có đáng để mỗi lần nhớ lại tôi mất bình an không? Có đáng để vì một người đã làm tôi đau mà tôi làm đau những người đang yêu tôi không? Bởi người mang tổn thương thường vô tình làm người khác tổn thương. Một người bị phản bội có thể trở nên nghi ngờ tất cả. Một người từng bị xúc phạm có thể trở nên nhạy cảm với mọi lời nói. Một người bị đối xử bất công có thể đem sự cay đắng ấy về nhà, trút lên vợ chồng, con cái. Cái đau không được chữa lành thường đi tìm một nơi khác để trú ngụ. Và thế là một chuyện xảy ra giữa hai người có thể âm thầm ảnh hưởng đến cả một gia đình, thậm chí cả một thế hệ. Có những người cha khô khan vì chính họ chưa bao giờ được cha mình ôm. Có những người mẹ kiểm soát con quá mức vì tuổi thơ họ từng bị bỏ rơi. Có người không biết nói lời dịu dàng vì cả đời họ chỉ nghe những lời cay nghiệt. Nếu không có một người đủ can đảm dừng lại, vết thương cứ được truyền từ người này sang người khác. Tha thứ vì thế không chỉ chữa lành quá khứ. Tha thứ còn bảo vệ tương lai.

Chúng ta cũng cần thành thật rằng nhiều khi điều khó tha nhất không phải là tội người khác phạm đến mình, mà là tội mình phạm đến chính mình. Có người tha cho cả thế giới nhưng không tha nổi cho bản thân. Họ sống mãi trong một lỗi lầm cũ. Một quyết định sai. Một lần yếu đuối. Một cuộc tình đổ vỡ. Một cơ hội đã bỏ qua. Một lời nói đã làm người thân đau mà giờ không thể rút lại. Họ đi xưng tội, linh mục đọc lời tha tội, họ biết Thiên Chúa tha, nhưng họ vẫn không tha mình. Mỗi ngày họ tự xét xử, tự kết án, tự nhắc lại: “Giá như ngày đó tôi đừng…” Hai chữ “giá như” đã làm biết bao người kiệt sức. Giá như tôi chọn khác. Giá như tôi biết sớm hơn. Giá như tôi đừng tin người ấy. Giá như tôi giữ được người ấy ở lại. Giá như tôi chăm cha mẹ nhiều hơn. Giá như tôi đừng nóng giận hôm ấy. Nhưng đời không có con đường quay ngược. Ta chỉ có hôm nay. Có những lỗi lầm phải sám hối. Có những hậu quả phải sửa chữa. Có những món nợ phải trả. Nhưng sau khi đã làm hết điều có thể, ta cũng phải học trao phần còn lại cho lòng thương xót Chúa. Nếu Thiên Chúa đã mở cửa nhà tù mà ta cứ ngồi trong đó vì nghĩ mình không xứng đáng bước ra, thì đó không còn là khiêm nhường nữa. Đó là không dám tin rằng lòng thương xót của Chúa lớn hơn tội lỗi mình.

Có lẽ trong những điều khó nhất của đời sống thiêng liêng, một trong những điều khó nhất là chấp nhận rằng quá khứ không thể đổi, nhưng quá khứ có thể được cứu chuộc. Ta không làm cho chuyện ấy biến mất. Nhưng với ơn Chúa, ta có thể để chính vết thương ấy trở thành nơi mình trưởng thành. Có người sau một lần bị phản bội lại học được cách yêu khôn ngoan hơn. Có người sau một cuộc đổ vỡ lại trở thành người biết cảm thông với những gia đình đau khổ. Có người từng bị bỏ rơi nên sau này đặc biệt nhạy cảm với những người cô đơn. Có người đã đi qua những tháng năm tăm tối rồi trở thành ánh sáng cho người khác. Thiên Chúa không tạo ra điều dữ, nhưng Người có thể làm cho hoa mọc lên từ mảnh đất từng bị giày xéo. Người không muốn chúng ta bị thương, nhưng khi vết thương đã xảy ra, Người có thể biến nó thành cửa ngõ của lòng trắc ẩn. Ta không cần cảm ơn điều ác đã xảy đến. Nhưng ta có thể cảm ơn Chúa vì Người không để điều ác ấy trở nên vô nghĩa.

Tha thứ còn là một cách giải phóng mình khỏi nhu cầu phải thắng. Có những cuộc tranh cãi nếu thắng ta vẫn mất. Ta chứng minh được mình đúng nhưng mất một người thân. Ta nói được câu cuối cùng nhưng một mái ấm lạnh đi. Ta khiến người kia câm lặng nhưng lòng ta chẳng vui hơn. Cuộc sống có những điều không giải quyết được bằng cách phân định ai thắng ai thua. Có những mối quan hệ chỉ được cứu khi một người chịu hạ cái tôi xuống trước. Đáng buồn là ai cũng chờ người kia. Chồng chờ vợ mở lời. Vợ chờ chồng xin lỗi. Anh chờ em gọi trước. Em chờ anh bước tới. Cha mẹ nghĩ mình lớn nên con phải chủ động. Con nghĩ cha mẹ làm mình đau nên cha mẹ phải nói trước. Và rồi mọi người cùng chờ. Một năm. Năm năm. Mười năm. Đến lúc muốn bước tới thì khoảng cách đã thành vực sâu. Nếu hôm nay ta là người còn tỉnh táo để nhận ra điều ấy, tại sao ta không là người bước trước? Bước trước không có nghĩa là nhận mình sai hết. Bước trước có khi chỉ có nghĩa là coi tình nghĩa lớn hơn tự ái.

Có người hỏi: “Tại sao tôi phải tha khi người ấy không hối hận?” Vì sự tha thứ của bạn trước hết là để trái tim bạn được tự do. Họ có hối hận hay không là phần việc giữa họ với lương tâm họ và với Thiên Chúa. Bạn không cần chờ họ trở thành người tốt hơn mới cho phép mình được bình an. Chúng ta dễ lẫn lộn giữa tha thứ và hòa giải. Tha thứ có thể bắt đầu từ một phía. Hòa giải cần hai phía. Tôi có thể tha trong lòng dù người kia chưa thay đổi. Nhưng để tái lập một mối quan hệ lành mạnh, cả hai cần sự thật, trách nhiệm và thiện chí. Một người vợ có thể tha cho chồng nhưng vẫn yêu cầu anh chấm dứt hành vi gây tổn thương. Một người bị lạm dụng có thể từ bỏ hận thù nhưng vẫn cần rời khỏi nơi nguy hiểm. Một người bị lừa dối có thể không trả thù nhưng vẫn phải đòi lại công bằng. Kitô giáo không đồng hóa tha thứ với sự dễ dãi. Lòng thương xót không hủy bỏ sự thật. Trái lại, chỉ khi sự thật và lòng thương xót gặp nhau, sự chữa lành mới sâu.

Và cũng nên nhớ rằng có lúc chính chúng ta lại là người cần được tha thứ. Ta rất dễ nhìn thấy vết thương người khác gây cho mình mà quên những vết thương mình đã gây cho người khác. Ta nhớ rất rõ câu người ta nói nặng với mình mười năm trước nhưng không nhớ những câu mình từng nói trong lúc tức giận. Ta đau vì người khác vô tâm mà quên có lúc mình cũng vô tâm. Ta trách người khác không hiểu mình mà ít khi hỏi mình có thật sự hiểu họ chưa. Nếu mỗi người chỉ mang trong tay cuốn sổ ghi nợ của người khác, cuộc đời sẽ không bao giờ có bình an. Có lẽ mỗi tối trước khi ngủ, ngoài việc nhớ xem hôm nay ai làm mình buồn, ta cũng nên hỏi: hôm nay tôi đã làm ai buồn? Ngoài câu “Tôi có thể tha cho họ không?”, nên có câu “Có ai đang phải cố gắng tha cho tôi không?” Một câu hỏi như thế đủ làm cái tôi nhỏ xuống rất nhiều.

Chúa Giêsu kể câu chuyện người đầy tớ được chủ tha một món nợ khổng lồ, nhưng vừa bước ra lại túm lấy cổ một người bạn mắc mình món nợ rất nhỏ. Câu chuyện ấy rất giống chúng ta. Mỗi người đứng trước Thiên Chúa đều là kẻ được tha rất nhiều. Nếu Chúa nhớ hết những lần ta thất tín, những lần ta ích kỷ, những lần ta cầu nguyện hời hợt, những lần ta xét đoán, những lần ta làm người khác đau, chắc chẳng ai dám đứng trước Người. Nhưng Chúa vẫn kiên nhẫn. Chúa cho ta sáng mai. Chúa cho ta một cơ hội nữa. Chúa không đồng hóa ta với lỗi lầm tệ nhất của mình. Ta ngã, Người gọi đứng lên. Ta đi xa, Người chờ. Ta trở về, Người không sỉ nhục. Thế mà với anh chị em, nhiều khi ta chỉ cần họ sai một lần là đóng khung họ cả đời. “Nó là người như thế.” “Bà ấy từ trước tới giờ vẫn vậy.” “Tôi biết hắn rồi.” Một con người có cả một đời, nhưng ta thu họ lại trong một lỗi lầm. Thiên Chúa không làm thế với ta. Vậy tại sao ta làm thế với nhau?

Tha thứ cũng không phải là quên. Có những chuyện ta sẽ nhớ đến cuối đời. Trí nhớ không có nút xóa. Nhưng có một ngày, nếu được chữa lành, ta vẫn nhớ mà không còn đau như trước. Ta nhắc lại mà không còn muốn trả thù. Ta đi ngang nơi cũ mà lòng không còn thắt lại. Ta nghe tên người ấy mà không còn tối mặt. Đó là dấu hiệu vết thương đang thành sẹo. Sẹo còn đó, nhắc rằng mình đã từng đau, nhưng nó không còn chảy máu. Trong đời sống thiêng liêng cũng vậy. Chúa không nhất thiết xóa mọi ký ức, vì ký ức đôi khi cần để ta trưởng thành, để ta biết giữ khoảng cách với điều xấu, để ta đừng lặp lại những sai lầm cũ. Nhưng Người có thể rút nọc độc khỏi ký ức ấy. Và đó là phép lạ rất lớn.

Ta thường dọn nhà rất kỹ nhưng ít dọn lòng. Một căn phòng đầy đồ cũ, lâu ngày ta biết phải bỏ bớt. Một chiếc áo mười năm không mặc, ta biết cho đi. Một đồ vật hỏng, ta biết đem bỏ. Nhưng những chuyện cũ trong lòng thì ta giữ rất dai. Người ta đã nói một câu hai mươi năm rồi, ta vẫn giữ nguyên từng chữ. Chuyện đã kết thúc từ lâu, ta vẫn dựng lại từng cảnh. Có khi điều làm tâm hồn ta quá chật không phải vì cuộc đời cho quá ít, mà vì ta giữ quá nhiều thứ đáng lẽ phải buông. Căn nhà muốn đón ánh sáng phải mở cửa. Trái tim muốn đón điều mới cũng phải có chỗ trống. Làm sao Chúa đặt bình an vào một trái tim đã chất kín oán hận? Làm sao một tình yêu mới bước vào khi cả căn phòng lòng ta vẫn bày đầy đồ đạc của một câu chuyện cũ? Buông không phải là phủ nhận. Buông là biết rằng chuyện ấy đã có thời gian của nó và bây giờ mình cần sống phần đời còn lại.

Có những người vì một lần bị lừa mà suốt đời không dám tin. Vì một lần yêu thất bại mà từ chối mọi tình cảm tốt đẹp về sau. Vì một lần bị một người trong Giáo Hội làm tổn thương mà bỏ luôn cả Chúa. Vì một linh mục, một tu sĩ, một người đạo đức làm họ thất vọng, họ đem nỗi thất vọng ấy đặt lên cả đức tin. Ta cần phân biệt rất rõ. Con người có thể làm ta thất vọng. Giáo Hội là một cộng đoàn của những người đang cần được cứu độ chứ không phải bảo tàng của những con người hoàn hảo. Người trong Giáo Hội có thể sai. Có những sai lầm rất đau và phải được đối diện bằng sự thật. Nhưng đừng vì một người không sống đúng Tin Mừng mà ta rời xa Đấng đã chịu chết vì mình. Đừng để lỗi của con người cướp mất Chúa khỏi cuộc đời mình. Tha thứ ở đây không có nghĩa là che giấu sai trái, nhưng là không để sai trái của người khác lấy đi đức tin, hy vọng và khả năng yêu của ta.

Rốt cuộc, tha thứ là một chọn lựa của tình yêu, nhưng cũng là một chọn lựa của sự khôn ngoan. Đời người có bao nhiêu ngày đâu mà đem quá nhiều ngày ấy cho hận thù. Một ngày ta dành để giận là một ngày ta không thể sống trọn. Một đêm ta mất ngủ vì chuyện cũ là một đêm quá khứ đã lấy thêm của ta. Những người đã đi qua nghĩa trang sẽ hiểu: cuối cùng, tất cả chúng ta đều nằm trong một khoảng đất rất nhỏ. Người từng hơn thua với nhau rồi cũng im lặng. Người từng giận nhau rồi cũng không còn cơ hội nói thêm một lời. Tiền bạc, danh dự, tự ái, những cuộc tranh cãi tưởng là lớn lắm, đến trước cái chết bỗng nhỏ vô cùng. Có lẽ nếu mỗi lần muốn giữ một mối hận, ta nhớ rằng cả mình và người ấy đều là những lữ khách đang đi về cõi đời đời, ta sẽ mềm lòng hơn. Không phải vì chuyện kia không đau, mà vì thời gian của chúng ta quá quý để chỉ dùng cho đau.

Vậy nếu hôm nay trong lòng ta có một cái tên khiến lòng mình nặng xuống, hãy mang cái tên ấy đến trước Chúa. Không cần giả vờ mình đã tha nếu chưa tha được. Chỉ cần nói thật: “Lạy Chúa, con đang đau. Con đang giận. Con chưa thể buông. Nhưng con không muốn sống cả đời như thế này.” Chúa không sợ những lời cầu nguyện thành thật. Đừng cố tỏ ra đạo đức trước mặt Người. Hãy khóc nếu cần. Hãy kể với Chúa điều đã xảy ra. Hãy nói tất cả những gì mình chưa từng nói được. Có khi bước đầu của tha thứ không phải nói chuyện với người làm mình đau, mà là dám nói thật với Chúa về nỗi đau ấy. Rồi từng ngày một, xin Người lấy khỏi lòng mình điều độc hại. Xin Người cho ta nhìn người kia không chỉ như kẻ đã làm mình tổn thương, mà như một con người cũng đầy vết thương, giới hạn, nghèo nàn. Không phải để biện minh cho cái sai, nhưng để hiểu rằng con người thường làm đau người khác từ chính những phần chưa được chữa lành trong họ.

Có một ngày ta sẽ hiểu bình an quý hơn đúng sai, tình nghĩa quý hơn tự ái, và một trái tim nhẹ nhàng quý hơn việc chứng minh người khác mắc nợ mình. Có một ngày ta sẽ thấy tha thứ không làm quá khứ thay đổi, nhưng làm tương lai đổi khác. Người làm ta đau có thể không bao giờ biết mình đã tha họ. Không sao. Tha thứ không nhất thiết cần một khán giả. Có những cuộc hòa giải chỉ diễn ra âm thầm giữa linh hồn và Thiên Chúa. Một sáng nào đó ta thức dậy, nhớ chuyện cũ mà lòng bình thường. Không còn muốn kể cho người khác nghe mình từng bị đối xử tệ thế nào. Không còn cần người đời đứng về phía mình. Không còn mơ một ngày người kia phải trả giá. Khi ấy ta biết Chúa đã làm một việc rất đẹp trong lòng mình.

Đừng sợ buông, vì buông không phải là mất. Có những thứ chỉ khi buông ra ta mới lấy lại được chính mình. Buông một mối hận để lấy lại giấc ngủ. Buông một câu chuyện cũ để lấy lại ngày hôm nay. Buông nhu cầu trả đũa để lấy lại sự dịu dàng. Buông người đã chọn ra đi để lòng mình còn chỗ cho những người đang ở lại. Buông những gì không thay đổi được để tay mình còn đủ trống mà đón điều Thiên Chúa đang trao. Có người bước hết cuộc đời mà hai tay luôn nắm chặt, đến lúc cuối cùng chẳng nhận được gì thêm vì không còn chỗ. Chúa vẫn trao bình an, nhưng ta phải mở tay. Chúa vẫn trao một ngày mới, nhưng ta phải thôi kéo ngày cũ trở về.

Và nếu một ngày nào đó ta đủ sức nhìn lại người từng làm mình đau mà nói trong lòng: “Tôi không muốn bạn phải đau như tôi đã đau,” thì đó là một ngày đẹp của đời sống đức tin. Bởi lúc ấy thập giá đã thật sự đi vào lòng ta. Kitô giáo không chỉ là đọc kinh, đi lễ, giữ luật, làm việc đạo đức. Kitô giáo sâu nhất là để Đức Kitô biến đổi cách ta đối diện với người làm mình tổn thương. Yêu người yêu mình không khó. Chúc lành cho người chúc lành cho mình không khó. Nhưng khi ta không để hận thù biến mình thành điều mình từng ghét, khi ta chọn cầu nguyện thay vì nguyền rủa, chọn bình an thay vì trả đũa, chọn bước tiếp thay vì nằm mãi bên vết thương, lúc ấy Tin Mừng trở thành sự sống.

Rồi sẽ đến một ngày mọi chuyện ở đời này đều phải để lại. Cả những lời khen và những lời chê. Cả điều người khác hiểu đúng và những điều họ hiểu sai. Cả những lần mình được yêu và những lần mình bị tổn thương. Chẳng ai mang một mối hận qua được cửa thiên đàng. Vậy tại sao không tập buông từ hôm nay? Ta chẳng biết mình còn bao nhiêu ngày để sống, nhưng ta biết ngày hôm nay vẫn đang ở trong tay. Hãy dùng nó để yêu nhiều hơn một chút. Để gọi cho một người lâu rồi chưa nói chuyện. Để thôi nhắc lại một chuyện đã quá cũ. Để nói một lời xin lỗi nếu mình sai. Để nói một lời tha thứ nếu lòng đã sẵn sàng. Và nếu chưa thể tha hoàn toàn, ít nhất hãy xin Chúa bắt đầu công việc ấy trong ta.

Cuộc đời này vốn đã đủ nặng vì cơm áo, bệnh tật, tuổi già, chia ly và cái chết. Đừng tự chất thêm vào tim những viên đá của oán hận. Có những gánh nặng ta không lựa chọn được, nhưng có những gánh nặng ta hoàn toàn có thể đặt xuống. Tha thứ là một lần đặt xuống như thế. Có thể bàn tay ta run. Có thể nước mắt còn chảy. Có thể ký ức vẫn còn. Nhưng cứ đặt xuống. Rồi bước tiếp. Vì phía trước vẫn còn những con người cần ta yêu, vẫn còn những ngày cần ta sống, vẫn còn những điều tốt đẹp Thiên Chúa chưa kịp trao.

Khi trái tim không còn phải làm kho chứa những chuyện buồn cũ kỹ, nó sẽ nhẹ hơn rất nhiều. Và trong khoảng trống ấy, bình an sẽ đi vào. Không ồn ào. Không rực rỡ. Bình an của Chúa thường đến rất lặng. Một ngày ta chợt nhận ra mình đã có thể mỉm cười khi nhắc đến chuyện từng khiến mình khóc. Một ngày ta nhận ra người ấy không còn quyền làm xáo trộn lòng mình nữa. Một ngày ta hiểu mình vẫn có thể sống tốt, vẫn có thể yêu, vẫn có thể tin, vẫn có thể hy vọng. Đó là lúc ta hiểu rằng tha thứ không phải món quà ta trao riêng cho người đã làm mình đau. Trước hết, tha thứ là món quà ta trao cho chính cuộc đời mình.

Và có lẽ đó cũng là một trong những cách đẹp nhất để bước theo Chúa Giêsu: đi qua cuộc đời này với một trái tim có thể bị thương nhưng không trở thành cay độc; có thể khóc nhưng không đánh mất hy vọng; có thể nhớ nhưng không nuôi hận; có thể bị phản bội mà vẫn không từ bỏ tình yêu; có thể chứng kiến cái xấu nhưng vẫn tin vào điều thiện; có thể mang sẹo mà vẫn sống dịu dàng. Một trái tim như thế không phải trái tim chưa từng đau. Đó là trái tim đã để Chúa đi qua nỗi đau của mình.

Nếu hôm nay phải giữ lại một điều trong lòng, xin đừng giữ oán hận. Hãy giữ những bàn tay từng nâng đỡ mình. Giữ những người đã ở cạnh khi mình khốn khó. Giữ một lời tử tế từng cứu mình khỏi một ngày tuyệt vọng. Giữ những ân tình. Giữ lòng biết ơn. Giữ những kỷ niệm làm trái tim ấm lên. Còn những gì không thể sửa nữa, hãy trao cho Chúa. Những ai ta chưa thể hiểu, hãy trao cho Chúa. Những câu chuyện chưa có câu trả lời, hãy trao cho Chúa. Những món nợ tình cảm không thể đòi lại, hãy trao cho Chúa. Người biết trao quá khứ vào tay Thiên Chúa mới có đôi tay tự do để nhận hiện tại.

Đến cuối cùng, hạnh phúc không phải là chưa từng bị ai làm đau. Điều ấy không thể có trong một cuộc đời con người. Hạnh phúc là sau tất cả những gì đã xảy ra, ta vẫn giữ được một trái tim biết yêu. Bình an không phải là không còn ký ức đau buồn. Bình an là ký ức ấy không còn làm chủ mình. Và trưởng thành trong đức tin không phải là chẳng bao giờ bị tổn thương, nhưng là mỗi vết thương đều có thể trở thành nơi Thiên Chúa dạy ta yêu sâu hơn, thương người hơn, bớt xét đoán hơn và biết rằng ai cũng cần lòng thương xót.

Xin Chúa cho chúng ta đừng sống phần đời còn lại để trả giá cho một chuyện đã qua. Xin cho ta đủ can đảm để buông điều phải buông, giữ điều đáng giữ và trao cho Chúa những gì vượt quá sức mình. Xin cho những trái tim từng bị làm đau được chữa lành. Xin cho những gia đình đang lạnh nhạt tìm được đường về với nhau. Xin cho những anh chị em lâu ngày không nhìn mặt có một người đủ khiêm nhường bước trước. Xin cho những người đang tự kết án mình biết tin vào lòng thương xót. Xin cho những ai từng bị phản bội không vì thế mà thôi tin vào tình yêu. Và xin cho mỗi chúng ta, trước khi nhắm mắt rời đời này, có thể nhìn lại hành trình của mình mà không còn một ai bị giam trong nhà tù oán hận của trái tim.

Bởi đời người thật sự ngắn. Ngắn đến mức không đáng để ghét nhau lâu. Ngắn đến mức một ngày không nói với nhau đã là phí, huống chi nhiều năm. Ngắn đến mức khi hiểu ra điều gì là quan trọng, đôi khi tóc đã bạc, người thân đã già, bạn bè đã thưa, và những người mình từng giận có khi chỉ còn trong ký ức. Vậy hôm nay, khi còn có thể, hãy yêu. Khi còn có thể, hãy xin lỗi. Khi còn có thể, hãy tha thứ. Khi còn có thể, hãy làm hòa. Đừng đợi đến lúc chỉ còn biết đứng trước một nấm mộ mà nói những câu người nằm dưới đó không còn nghe nữa.

Có những chiến thắng làm người ta hãnh diện một ngày. Nhưng chiến thắng được chính lòng mình khỏi hận thù có thể đem lại bình an cho cả phần đời còn lại. Và trong tất cả những món quà ta có thể tự trao cho mình, có lẽ chẳng món quà nào lớn hơn một trái tim được tự do.

Lm. Anmai, CSsR