Hồi ấy, ở một làng nhỏ bên xứ Đức, có ông giáo già tên Lích-ten. Ông dạy học trò chẳng những chữ nghĩa mà còn hay ngẫm nghĩ những điều ít ai để bụng.
Một bữa, trời mưa dầm. Học trò ngồi trong lớp gấp thuyền giấy chơi. Đứa thì gấp bậy, chiếc thuyền méo mó; đứa thì xé giấy làm hai, hai miếng chẳng giống nhau. Ông giáo nhìn một hồi rồi cười. Ông lấy một tờ giấy, ngắm nghía rồi nói:
– Ở đời, cái gì có phép tắc thì dùng hoài cũng không rối. Tờ giấy cũng vậy.
Học trò ngơ ngác. Ông liền lấy cây bút, vạch một hình chữ nhật rồi bảo:
– Nếu tờ giấy này có chiều ngang và chiều dọc theo một tỷ lệ vừa khéo, thì dẫu có gấp đôi bao nhiêu lần, hình dạng của nó cũng chẳng đổi.
Nói rồi ông gấp đôi tờ giấy. Quả nhiên, tờ giấy nhỏ hơn, mà cái dáng vẫn y như cũ. Đám học trò tròn mắt. Một đứa hỏi:
– Thưa thầy, vậy rồi có ích gì?
Ông giáo vuốt râu cười hiền:
– Hôm nay chưa thấy ích. Chừng trăm năm nữa, thiên hạ sẽ biết.
Người trong làng nghe chuyện thì cười. Có kẻ bảo ông giáo rảnh việc nên nghĩ chuyện đâu đâu. Có người còn nói một tờ giấy thì lớn nhỏ cũng chỉ để viết chữ, bày đặt tính toán làm gì. Ông giáo chẳng cãi.
Việc đời vốn vậy. Hễ cái gì đi trước thiên hạ thì thường bị thiên hạ cười trước.
Hơn một trăm năm sau, nước Đức có một kỹ sư trẻ tên Pót-man. Ông đọc được ý tưởng của người xưa, bèn suy nghĩ mãi. Một đêm, đang ngồi giữa chồng giấy cao nghệu, ông chợt đập bàn:
– Phải rồi! Nếu mọi tờ giấy đều theo cùng một phép ấy thì từ lớn đến nhỏ đều nối liền nhau như anh em một nhà.
Ông bắt tay làm. Ông định tờ giấy lớn nhất, gọi là A0. Tờ ấy có diện tích đúng một mét vuông. Từ A0 cắt đôi thì thành hai tờ A1. Mỗi tờ A1 lại cắt đôi thành A2. Cứ thế mà chia mãi. Đến lượt thứ tư thì thành A4.
Người ta đo kỹ: ngang hai trăm mười ly, dài hai trăm chín mươi bảy ly. Lạ thay, tờ nào cũng giữ nguyên hình dạng. Lớn không khác nhỏ, chỉ khác ở kích thước. Năm ấy là năm 1922. Viện Tiêu chuẩn nước Đức đem phép ấy ban hành làm luật.
Ban đầu chỉ người Đức dùng. Ít lâu sau, người Pháp thấy tiện thì dùng. Người Nhật thấy gọn thì dùng. Người Ý, người Việt, người Úc… cũng lần lượt làm theo.
Đến năm 1975, các nước trên thế giới cùng nhau bàn bạc rồi công nhận đó là tiêu chuẩn chung. Từ đó, tờ giấy A4 đi khắp năm châu.
Một hôm, có cậu học việc hỏi ông chủ nhà in:
– Thưa thầy, sao mình cứ phải in đúng khổ A4? Sao không làm lớn nhỏ tùy ý cho khỏe?
Ông chủ chẳng đáp ngay. Ông lấy một tờ A4 đặt lên máy photocopy, bấm nút phóng to, máy ra tờ giấy A3. Rồi ông lấy tờ A3 thu nhỏ lại in ra trang A4. Chữ nghĩa vẫn ngay ngắn, không méo, không mất hàng nào.
Ông chủ mới cười:
– Cái khôn của người giỏi không phải ở chỗ làm điều lạ. Mà ở chỗ nghĩ ra một phép để thiên hạ dùng mãi về sau. Cậu học việc cúi đầu. Bấy giờ cậu mới hiểu.
Một tờ giấy xem qua thì tầm thường, nhưng đằng sau nó là gần hai trăm năm suy nghĩ của hai con người không hề gặp mặt. Người trước gieo một hạt giống bằng ý tưởng. Người sau chăm bón thành một khu vườn. Rồi cả thiên hạ bước vào khu vườn ấy mà chẳng mấy ai còn nhớ tên người trồng.
Việc đời vẫn thường như vậy. Điều bền lâu nhất không phải là tiếng tăm của người làm ra cái mới, mà là cái mới ấy âm thầm đi vào nếp sống của mọi người, để đến một ngày, ai cũng tưởng nó vốn dĩ đã có từ thuở nào.
Để lại bình luận