CHÚA ĐỨNG NGOÀI CUỘC TRÒ CHUYỆN CỦA GIA ĐÌNH

CHÚA ĐỨNG NGOÀI CUỘC TRÒ CHUYỆN CỦA GIA ĐÌNH

Bữa cơm có đủ người, đủ điện thoại, nhưng thiếu ánh mắt, tiếng cười và lời kinh.

Có những ngôi nhà buổi tối sáng rực, nhưng lòng người ở trong đó lại tối dần. Đèn phòng khách vẫn sáng. Đèn nhà bếp vẫn sáng. Màn hình tivi vẫn sáng. Màn hình điện thoại trên tay mỗi người càng sáng hơn. Chỉ có ánh mắt nhìn nhau là ít đi. Chỉ có tiếng hỏi han là thưa dần. Chỉ có lời kinh gia đình là im bặt, hoặc còn đó như một việc làm vội cho xong trước khi mỗi người trở về với thế giới riêng của mình. Người ta sống chung một địa chỉ, ăn chung một nồi cơm, sử dụng chung một đường truyền internet, nhưng không còn biết hôm nay lòng nhau đã đi qua những gì.

Một người mẹ đứng bên bếp từ chiều. Bà tính xem hôm nay nên nấu món gì, vì chồng gần đây ăn ít, con lớn thích món này, con nhỏ lại không chịu ăn món kia. Bà mở nắp nồi, nếm lại canh, hâm lại thức ăn, nhìn đồng hồ, nhắn một tin hỏi con đã về chưa. Khi mọi người ngồi xuống, bà tưởng mình đã gom được gia đình về quanh bàn ăn. Nhưng chỉ một lát sau, bà nhận ra: bà gom được những chiếc ghế có người ngồi, còn tâm trí họ đang ở nơi khác. Chồng bà đang trả lời một tin nhắn công việc. Con trai đang xem đoạn phim ngắn. Con gái đang cười với câu chuyện trong nhóm bạn. Người mẹ hỏi: “Canh hôm nay có vừa không?” Không ai trả lời ngay. Bà hỏi lại. Một tiếng “dạ” vang lên, nhưng người đáp vẫn không ngước mắt.

Bữa cơm ấy không thiếu thức ăn. Không thiếu người. Không thiếu thiết bị. Nó thiếu một điều tưởng nhỏ mà lại làm nên mái ấm: có ai đó thật sự hiện diện với ai đó.

Và trong một gia đình Công giáo, còn có một sự thiếu vắng khác mà đôi khi chúng ta không nhận ra: Chúa đang bị để ngoài cuộc trò chuyện.

Không phải vì nhà không có bàn thờ. Không phải vì gia đình chưa được làm phép. Không phải vì trên tường không có ảnh Thánh Gia. Có khi bàn thờ rất đẹp, hoa rất tươi, tượng rất trang trọng, đèn rất sáng. Nhưng dưới bàn thờ ấy, người ta nói chuyện với nhau bằng giọng làm tổn thương nhau. Trước ảnh Thánh Gia ấy, người ta giận nhau nhiều ngày mà không ai muốn xuống nước. Trong ngôi nhà đã được làm phép ấy, một người có thể sống lâu trong cảm giác mình không được lắng nghe.

Chúa có chỗ trên tường, nhưng chưa có chỗ trong cách chúng ta đối xử với nhau.

Nói “Chúa đứng ngoài cuộc trò chuyện của gia đình” là một cách diễn tả nỗi buồn ấy. Thiên Chúa không ngừng yêu thương, không mất khả năng đến gần chúng ta. Người vẫn tìm kiếm, vẫn nâng đỡ, vẫn mời gọi. Nhưng chúng ta có thể sống như thể Người chẳng liên quan gì đến bữa cơm, đến lời nói, đến cơn giận, đến cách vợ chồng giải quyết bất đồng, đến cách cha mẹ nhìn con cái và cách con cái chăm sóc người già. Chúng ta dành cho Chúa một khoảng thời gian trong nhà thờ, rồi trở về nhà và tự giải quyết mọi chuyện bằng nóng nảy, kiểm soát, im lặng hoặc hơn thua.

Có người rất buồn khi thấy con mình không thuộc một kinh. Nhưng có khi người con ấy còn buồn hơn vì chưa từng thấy cha mẹ nói với nhau một lời dịu dàng. Có người muốn con kính sợ Chúa, nhưng hằng ngày lại khiến con sợ tiếng chìa khóa của mình ngoài cửa. Có người mong gia đình sốt sắng, nhưng mỗi lần góp ý chuyện đạo lại dùng giọng như kết tội. Rồi chúng ta tự hỏi vì sao Chúa xa lạ với con cái. Đôi khi, hình ảnh về Chúa mà một đứa trẻ nhận được đã bị che khuất bởi chính những người muốn dạy em đến với Chúa.

Đứa trẻ nghe rằng Thiên Chúa là tình yêu. Nhưng nó sống trong một căn nhà nơi mọi lỗi nhỏ đều bị nhắc lại nhiều lần. Nó nghe rằng Thiên Chúa tha thứ. Nhưng nó thấy người lớn giữ mãi những chuyện cũ để làm đau nhau trong mỗi cuộc tranh cãi. Nó nghe rằng cầu nguyện đem lại bình an. Nhưng sau lời kinh, giọng nói trong nhà vẫn cay nghiệt như trước. Đứa trẻ không có đủ từ ngữ để trình bày một thắc mắc thần học. Nó chỉ cảm thấy có điều gì đó chưa khớp giữa điều được dạy và điều được sống.

Bởi vậy, đưa Chúa vào gia đình không thể chỉ là thêm một vật dụng đạo đức, thêm một tấm ảnh, thêm một cuốn sách, hay thêm một lời nhắc. Chúng ta cần để tình yêu của Người chạm đến giọng nói của mình, cách mình nghe, cách mình giận, cách mình xin lỗi, cách mình dành thời gian cho người thân. Nếu Chúa được nhắc đến nhiều mà người trong nhà vẫn không được đối xử nhân hậu hơn, thì chúng ta còn phải đi một đoạn đường dài.

Bữa cơm là nơi có thể bắt đầu đoạn đường ấy.

Bữa cơm gia đình vốn rất bình thường. Nó không có bục giảng. Không có micro. Không có chương trình trang trọng. Có khi chỉ là một nồi canh, một đĩa rau, vài miếng cá, một món ăn được nấu lại từ hôm trước. Nhưng ở đó, mỗi người có thể được nhắc rằng mình thuộc về một nơi, rằng có người chờ mình, rằng hôm nay mình đã mệt thế nào cũng vẫn có một chỗ để ngồi xuống.

Một người đi làm cả ngày có thể phải chịu tiếng nặng nhẹ của khách hàng, sự thúc ép của cấp trên, nỗi lo thu nhập, hoặc cảm giác mình không được công nhận. Một đứa trẻ có thể vừa trải qua một ngày không dễ ở trường: bị bạn bỏ ra khỏi nhóm, làm bài không tốt, nghe một câu chê bai khiến nó xấu hổ. Một người già có thể ở nhà suốt ngày, nhìn chiếc đồng hồ chạy, chờ tiếng cửa mở. Nếu bữa cơm chỉ còn là lúc đưa thức ăn vào miệng trong khi mắt dán vào màn hình, thì những nỗi lòng ấy tiếp tục không có nơi để được nói ra.

Người ta có thể ăn no mà vẫn thấy mình bị bỏ đói.

Bị bỏ đói về sự quan tâm. Bị bỏ đói về cảm giác được hiểu. Bị bỏ đói về một lời hỏi thật lòng: “Hôm nay có chuyện gì làm con buồn không?” “Mẹ có mệt không?” “Anh đang lo điều gì?” “Em cần anh giúp gì tối nay?” Những câu hỏi ấy không tốn tiền, nhưng đòi chúng ta dành tâm trí. Và chính điều đó ngày càng trở nên khó khăn: chúng ta sẵn lòng trả phí cho nhiều dịch vụ, nhưng lại ít chịu dành vài phút chú ý trọn vẹn cho người thân.

Điện thoại rung lên, chúng ta phản ứng ngay. Người thân gọi, chúng ta bảo đợi một chút. Thông báo mới xuất hiện, chúng ta sợ bỏ lỡ. Người mẹ muốn kể một chuyện, chúng ta thấy dài dòng. Một người lạ đăng ảnh, chúng ta xem từng tấm. Người vợ ngồi trước mặt với đôi mắt mệt, chúng ta chẳng nhận ra. Chúng ta biết hôm nay một người ở rất xa đi đâu, ăn gì, mặc gì; nhưng không biết người đang ngủ chung mái nhà với mình đã khóc lúc nào.

Có một sự trớ trêu khiến người ta phải buồn cười rồi lại thấy nhói lòng: gia đình có thể đầu tư để sóng mạng mạnh hơn, nhưng không chịu làm gì khi tình thân yếu đi. Khi internet chậm, mọi người lập tức gọi nhà cung cấp. Khi cuộc trò chuyện đứt quãng, không ai biết gọi cho ai. Khi điện thoại hết pin, ta tìm sạc. Khi người thân cạn sức, ta trách họ khó chịu. Khi thiết bị báo lỗi, ta kiên nhẫn đọc hướng dẫn. Khi một đứa trẻ có biểu hiện bất ổn, ta có thể chỉ quát: “Có gì đâu mà buồn!”

Chúng ta rất thành thạo trong việc giữ cho máy móc hoạt động, nhưng lại vụng về trước một tâm hồn cần được chăm sóc.

Dĩ nhiên, chiếc điện thoại không phải nguồn gốc của mọi rạn nứt. Trước khi có điện thoại thông minh, con người đã có thể lạnh nhạt, ích kỷ và không lắng nghe nhau. Công nghệ còn giúp những người xa nhà giữ liên lạc, giúp cha mẹ gọi cho con đi học xa, giúp ông bà nhìn thấy cháu ở một nơi khác, giúp một gia đình cùng đọc Lời Chúa hay tìm những điều hữu ích. Vấn đề nằm ở cách chúng ta sử dụng nó và ở điều chúng ta đang dùng nó để tránh né.

Có người cầm điện thoại vì thói quen. Có người vì công việc. Có người vì không biết phải nói gì. Có người vì cuộc trò chuyện trong nhà luôn dẫn đến phê bình nên họ tìm một chỗ trú. Nếu mỗi lần con lên tiếng đều bị ngắt lời, nếu mỗi lần vợ chia sẻ đều bị xem là than phiền, nếu mỗi lần chồng nói mình mệt đều bị cho là vô trách nhiệm, thì màn hình có thể trở thành nơi người ta rút vào để khỏi phải chịu thêm một cuộc đối thoại đau đớn.

Bởi thế, yêu cầu đặt điện thoại xuống là cần thiết trong nhiều gia đình, nhưng chưa đủ. Phải làm sao để khi đặt điện thoại xuống, người ta có một khuôn mặt dễ đến gần. Phải làm sao để cuộc trò chuyện trở nên đáng tin cậy. Phải làm sao để một đứa trẻ hiểu rằng nói thật sẽ được giúp đỡ, chứ không chỉ bị trừng phạt. Phải làm sao để người vợ có thể nói một điều buồn mà không phải chuẩn bị cho cuộc cãi nhau. Phải làm sao để người chồng được bộc lộ sự yếu đuối mà không thấy mình bị coi thường.

Chiếc điện thoại có thể được cất trong một phút. Niềm tin giữa người với người thường cần lâu hơn để được xây lại.

Có những gia đình nói chuyện rất nhiều nhưng vẫn thiếu đối thoại. Người cha nói nhiều về điểm số. Người mẹ nói nhiều về chi tiêu. Con cái nói nhiều về điều mình muốn được mua. Ông bà nói nhiều về những điều đang lo. Mọi người đều phát biểu, nhưng ít người tiếp nhận. Lời nói đi qua bàn ăn như những chiếc xe chạy ngược chiều, ai cũng muốn tới đích của mình, chẳng ai dừng lại để biết người kia đang đi đâu.

Một câu hỏi rất quen thuộc là: “Hôm nay con được mấy điểm?” Nó có thể xuất phát từ sự quan tâm chính đáng. Nhưng nếu đó luôn là câu hỏi đầu tiên, và nhiều khi cũng là câu hỏi duy nhất, thì đứa trẻ dễ hiểu rằng điều gia đình cần biết nhất về mình là kết quả học tập. Nó có thể nghĩ mình phải thành công mới xứng đáng được vui vẻ đón nhận. Rồi đến một ngày bị điểm thấp, điều khiến nó sợ nhất không hẳn là bài kiểm tra, mà là đường trở về nhà.

Gia đình cần quan tâm đến học hành, nhưng cũng cần quan tâm đến đứa trẻ đang học. Con có hiểu bài không? Con có đang quá tải không? Con có người bạn nào khiến con vui không? Có điều gì ở trường làm con sợ không? Hôm nay con đã làm được điều gì tử tế? Con có cần cha mẹ ngồi với con một lát không?

Những câu hỏi ấy đưa chúng ta đến gần một con người, thay vì chỉ kiểm tra một thành tích.

Vợ chồng cũng vậy. Có những cuộc trò chuyện chỉ xoay quanh hóa đơn, lịch đưa đón con, món đồ cần mua, việc cần sửa. Những điều ấy cần thiết, nhưng một cuộc hôn nhân không thể được nuôi dưỡng chỉ bằng quản lý công việc. Người chồng có thể làm rất nhiều mà vẫn không biết người vợ đang cô đơn. Người vợ có thể lo chu toàn mọi việc mà vẫn không biết người chồng đang sợ một điều gì. Họ phối hợp với nhau khá tốt như hai người phụ trách một cơ sở, nhưng dần quên mình còn là hai người đã trao cuộc đời cho nhau.

Có khi câu hỏi cứu được một buổi tối chỉ là: “Dạo này em có thấy mình được anh quan tâm không?” Hoặc: “Anh có chuyện gì đang giữ trong lòng mà chưa nói được với em không?” Những câu hỏi ấy cần được hỏi bằng sự khiêm tốn, bởi câu trả lời có thể làm mình khó chịu. Nhưng nếu chúng ta chỉ muốn nghe những điều dễ chịu, chúng ta sẽ không bao giờ biết đầy đủ người đang sống bên mình.

Lắng nghe là chấp nhận rằng trải nghiệm của người kia có thể khác với điều mình tưởng.

Người mẹ có thể nghĩ: “Tôi lo cho con mọi thứ, sao nó còn buồn?” Nhưng đứa con có thể cần một điều chưa nằm trong danh sách những thứ mẹ lo: được mẹ nghe mà chưa vội kết luận. Người chồng có thể nghĩ: “Tôi kiếm tiền cho gia đình, tôi còn phải làm gì nữa?” Nhưng người vợ có thể cần anh ngồi bên cạnh mười phút và hỏi một câu bằng ánh mắt. Người con có thể nghĩ: “Con đã gửi tiền về đều đặn.” Nhưng người cha già có thể chỉ muốn được nghe giọng con nói chậm một chút, không phải cuộc gọi nào cũng kết thúc bằng: “Con đang bận.”

Có những nhu cầu rất đơn sơ mà chúng ta bỏ qua vì tưởng tình yêu của mình đã đầy đủ.

Trong Tin Mừng, Đức Giê-su thường gặp con người giữa đời sống cụ thể của họ. Người bước vào những ngôi nhà, ngồi vào những bữa ăn, đón nhận sự tiếp đón, lắng nghe những câu hỏi, chạm tới những nỗi đau. Người không coi chuyện sống thường ngày là một khu vực xa lạ với Thiên Chúa. Một bàn ăn có thể trở thành nơi một người được nhìn lại bằng ánh mắt mới. Một cuộc gặp gỡ có thể mở ra sự hoán cải. Một mái nhà có thể trở thành nơi người ta nhận ra mình vẫn còn được yêu thương.

Khi nhìn vào câu chuyện hai chị em Mác-ta và Ma-ri-a trong Tin Mừng Lu-ca, chúng ta có thể nhận ra một điều gần gũi với gia đình mình: có những lúc ta bận đến nỗi không còn đủ bình tâm để tiếp nhận Đấng đang ở trước mặt. Mác-ta lo phục vụ, và việc phục vụ ấy có giá trị. Nhưng nỗi lo đã khiến chị bối rối và bực bội. Trong nhiều gia đình, tình yêu cũng có thể bị nỗi lo che khuất như vậy. Chúng ta làm rất nhiều cho nhau, rồi mệt đến mức chỉ còn nói với nhau bằng tiếng trách.

Người mẹ nấu cơm, giặt áo, lo học phí, chăm người bệnh, nhưng sau nhiều ngày không được chia sẻ, lời nói của bà trở nên nặng. Người cha gánh áp lực tiền bạc, chịu nhiều điều ngoài xã hội, nhưng không biết diễn tả, nên mang sự căng thẳng ấy về nhà. Những người ấy cần được lắng nghe và được giúp đỡ. Đồng thời, mỗi người cũng cần nhận ra rằng sự hy sinh của mình không làm mọi lời nóng giận trở thành đúng.

Tình yêu cần công việc. Tình yêu cũng cần dừng lại.

Một gia đình có thể nói: “Chúng tôi không có thời gian cầu nguyện chung.” Và có những hoàn cảnh thật sự khó: người làm ca đêm, người chạy xe tới khuya, người chăm bệnh nhân, người đi học xa. Chúng ta cần nhìn những hoàn cảnh ấy bằng lòng cảm thông. Nhưng cũng có nhiều tối chúng ta chưa thử dành thời gian cho Chúa. Chúng ta chỉ dành cho Người phần còn lại, mà phần còn lại thường đã bị dùng hết.

Một đoạn phim nối sang đoạn phim khác. Một cuộc trò chuyện trực tuyến kéo dài thêm. Một trận đấu chưa kết thúc. Một chương trình đang đến đoạn hay. Rồi đến lúc nghĩ tới cầu nguyện, ai cũng buồn ngủ. Gia đình bảo hôm nay quá bận, nhưng nếu nhìn lại, có thể không phải tất cả thời gian đều đã được dùng cho những việc không thể hoãn.

Có khi chúng ta không thiếu thời gian bằng thiếu một quyết định chung.

Tuy nhiên, cũng phải nói thật rằng có những người ngại giờ kinh gia đình vì giờ kinh ấy từng trở thành một gánh nặng. Kinh quá dài trong khi trẻ đã mệt. Người lớn yêu cầu trẻ tập trung nhưng chính mình đọc vội. Có người dùng trước hoặc sau giờ kinh để trách một thành viên, làm cho cầu nguyện gắn với sự xấu hổ. Có người tranh cãi xem ai đạo đức hơn. Có người đọc hết lời kinh nhưng không chịu nói một câu hòa giải.

Một gia đình như thế cần học lại cách cầu nguyện cùng nhau.

Lời kinh chung nên giúp người ta đến gần Chúa và đến gần nhau. Có thể bắt đầu rất đơn sơ: làm dấu Thánh giá, cảm tạ Chúa về một điều trong ngày, đọc một đoạn Tin Mừng ngắn, dành một khoảng lặng, rồi mỗi người nói một ý nguyện nếu muốn. Một em nhỏ có thể cầu cho người bạn đang bệnh. Một người mẹ có thể cầu cho chồng bớt lo. Một người cha có thể tạ ơn vì hôm nay gia đình vẫn có cơm ăn. Ông bà có thể nhắc đến một người thân đang xa nhà. Chính lúc đó, những điều không nói được trong cuộc trò chuyện thường ngày đôi khi bắt đầu có tiếng nói.

Lời kinh của trẻ nhỏ có thể rất vụng. Em có thể xin Chúa cho bài kiểm tra dễ hơn, cho con mèo khỏi bệnh, cho cha mẹ đừng cãi nhau nữa. Đừng vội xem nhẹ. Có khi trong lời cầu nguyện tưởng ngây ngô ấy có một nỗi đau mà người lớn chưa nghe. Một đứa trẻ cầu xin cha mẹ đừng giận nhau đang cho chúng ta biết căn nhà của nó thiếu bình an.

Chúng ta nên nghe cả lời cầu nguyện của con, chứ không chỉ sửa cách con đọc.

Một người cha đứng ra cầu nguyện cũng không cần phải nói những lời thật hay. Anh có thể nói: “Lạy Chúa, hôm nay con nóng giận. Xin giúp con nói với vợ con nhẹ nhàng hơn.” Một người mẹ có thể nói: “Lạy Chúa, con đang lo nhiều quá. Xin giúp con biết tin tưởng và biết nhờ người khác giúp.” Một người con có thể nói: “Lạy Chúa, hôm nay con đã làm mẹ buồn. Xin giúp con sửa lại.” Những lời ấy không làm giảm phẩm giá của ai. Chúng làm cho gia đình hiểu rằng mọi người đều đang học sống tốt hơn trước mặt Chúa.

Có lẽ một trong những bài giáo lý sâu nhất mà cha mẹ có thể trao cho con là để con thấy mình biết xin lỗi.

Nhiều người lớn sợ xin lỗi con vì nghĩ sẽ mất uy. Nhưng một người cha nhận mình đã quát quá mức vẫn là người cha có trách nhiệm. Một người mẹ nhận mình đã hiểu lầm vẫn có thể hướng dẫn con. Quyền làm cha mẹ không đòi chúng ta giả vờ rằng mình không bao giờ sai. Trái lại, sự thành thật giúp con hiểu rằng khi làm điều sai, con có thể nhận trách nhiệm và bắt đầu lại.

“Ba xin lỗi vì đã không nghe con nói hết.”

“Mẹ xin lỗi vì đã đem con so sánh với người khác.”

“Anh xin lỗi vì đã bỏ mặc em lo mọi chuyện.”

“Em xin lỗi vì đã nói một câu làm anh tổn thương.”

Những câu ấy có thể khó hơn đọc nhiều kinh. Bởi trong lời kinh, chúng ta có thể nói những điều đã thuộc; còn trong lời xin lỗi, chúng ta phải đặt xuống một phần kiêu ngạo. Nhưng chính ở đó, đức tin đi vào đời sống. Chính ở đó, Chúa được đón vào cuộc trò chuyện.

Có những bữa cơm thiếu tiếng cười vì mọi người quá mệt. Có những bữa cơm thiếu tiếng cười vì mọi người phải dè chừng. Một câu nói đùa có thể bị hiểu thành hỗn. Một lời góp ý có thể bị xem là chống đối. Một sai sót nhỏ có thể mở đầu cho bài giảng kéo dài về sự vô ơn. Mỗi người vừa ăn vừa đoán tâm trạng người có tiếng nói lớn nhất trong nhà.

Bầu khí ấy khiến trẻ nhỏ thu mình, khiến người lớn cạn kiên nhẫn, khiến cả gia đình mất sự tự nhiên.

Tiếng cười lành mạnh thường nảy sinh khi người ta thấy an toàn. Được vụng một chút mà không bị chế giễu. Được kể một chuyện ngớ ngẩn mà không bị xem thường. Được nói rằng mình không hiểu mà không bị mắng. Được có một ý kiến khác mà vẫn được tôn trọng. Muốn mái nhà có lại tiếng cười, đôi khi phải bắt đầu bằng việc giảm những lời làm người khác sợ.

Cũng cần nhìn lại kiểu hài hước trong gia đình. Có những người tưởng mình vui tính, nhưng trò đùa luôn nhắm vào ngoại hình, điểm yếu, tuổi tác hoặc sai lầm của người khác. Một đứa trẻ bị gọi bằng biệt danh làm nó xấu hổ, một người vợ bị đem ra kể chuyện trước họ hàng, một người chồng bị châm chọc về thu nhập, một người già bị cười vì chậm chạp: người nói có thể vui, nhưng người nghe lại bị tổn thương.

Một bữa cơm có tiếng cười vẫn cần lòng tử tế.

Đón Chúa vào nhà là học biết bảo vệ phẩm giá của người thân trong những điều rất nhỏ. Không lấy chuyện riêng của con làm đề tài mua vui. Không kể yếu đuối của vợ chồng để nhận sự đồng tình từ bạn bè. Không chụp một hình ảnh làm người già mất thoải mái rồi đăng lên vì thấy thú vị. Không biến những lúc người thân bất lực thành nội dung cho người ngoài xem.

Chúng ta có thể rất quan tâm đến hình ảnh của gia đình trên mạng, nhưng điều cần được chăm sóc trước hết là trải nghiệm sống của người trong gia đình.

Một tấm ảnh bữa cơm đẹp không nói hết được bữa cơm ấy. Có thể trước lúc chụp, người mẹ đã nghe một câu nặng. Có thể sau lúc chụp, mọi người lại cầm điện thoại. Có thể dòng chú thích đầy yêu thương được viết trong khi người ở bên cạnh chưa được hỏi một lời. Hình ảnh không có lỗi. Nhưng nếu chúng ta dành nhiều tâm trí để thể hiện sự gắn bó hơn để sống sự gắn bó, thì mái ấm sẽ mỏi mệt dưới vẻ ngoài được chăm chút.

Đứa trẻ không sống bằng những lời chúc người cha đăng công khai. Nó sống bằng cách người cha đối xử với nó khi không có ai xem. Người vợ không được an ủi chỉ bởi một bài đăng kỷ niệm ngày cưới. Chị còn cần được chia sẻ việc nhà, được tôn trọng trong bất đồng, được nhận ra khi đang kiệt sức. Người mẹ già không cần con ca ngợi mình trước bao người bằng việc cần con kiên nhẫn nghe lại một câu chuyện bà đã kể.

Tình yêu được thử thách nhiều nhất trong những lúc không có khán giả.

Và cũng trong những lúc ấy, đức tin trở nên có sức thuyết phục.

Một người trẻ có thể quên bài giáo lý được học nhiều năm trước, nhưng vẫn nhớ cha mình đã không gian dối trong một việc làm ăn dù chịu thiệt. Có thể không nhớ hết lời giảng, nhưng nhớ mẹ mình đã đem một phần thức ăn sang cho người hàng xóm bệnh. Có thể chưa hiểu nhiều về sự tha thứ, nhưng nhớ lần cha mẹ sau một cuộc cãi nhau đã ngồi lại, xin lỗi và cầu nguyện.

Đức tin trong gia đình được truyền qua những điều có thể nhìn thấy như vậy. Lời dạy cần được nói ra; đồng thời, lời dạy cần một đời sống để người nghe nhận ra ý nghĩa.

Bởi thế, một gia đình mong trở thành cộng đoàn thừa sai có thể bắt đầu ngay nơi bàn ăn. Khi cha mẹ nghe con bằng sự tôn trọng, họ đang giúp con biết rằng con có phẩm giá. Khi con cái quan tâm đến ông bà, họ đang học một tình yêu không chỉ hướng tới điều mới mẻ và hấp dẫn. Khi vợ chồng biết nhận lỗi, họ cho nhau thấy rằng sự thật có thể mở đường cho hòa giải. Khi gia đình dành một phần cho người thiếu thốn, họ tập sống lòng biết ơn bằng hành động.

Tin Mừng có thể được loan báo từ căn bếp, từ một chiếc ghế được kéo ra cho người về muộn, từ một bát canh được để phần, từ một lời nói được giữ lại để khỏi làm người khác đau.

Không phải gia đình nào cũng có điều kiện ăn chung mỗi ngày. Có người cha phải lên đường trước khi con thức. Có người mẹ làm đến giờ con ngủ. Có những người đi làm xa nhiều tháng. Có gia đình đang chịu tang, đang chăm bệnh, đang có một người nằm viện. Có những mái nhà chỉ còn một người lớn gánh việc nuôi con. Khi nói về bữa cơm đủ mặt, chúng ta cần nhớ đến họ bằng lòng thương mến.

Sự gắn bó không thể được đo đơn giản bằng số lần ngồi chung bàn.

Một người mẹ làm ca tối có thể ghi lại lời nhắn cho con và chờ nghe con kể chuyện vào sáng hôm sau. Một người cha ở xa có thể giữ một cuộc gọi đều đặn, trong đó anh hỏi về cảm xúc của con và chịu nghe câu trả lời. Một người con đi học xa có thể gọi về để hỏi thăm cha mẹ, thay vì chỉ liên lạc khi cần tiền hoặc cần giải quyết việc. Một gia đình có lịch làm việc khó khăn có thể dành một bữa mỗi tuần thật sự cho nhau.

Điều đáng quý là sự cố gắng có thật trong hoàn cảnh có thật.

Cũng có những gia đình đang mang những vết thương sâu hơn sự xao lãng: bạo lực, sự đe dọa, nghiện ngập, hoặc những cách kiểm soát làm một thành viên không còn thấy an toàn. Trong hoàn cảnh ấy, lời mời gọi yêu thương cần đi cùng việc bảo vệ người bị tổn thương và tìm sự trợ giúp phù hợp. Cầu nguyện có thể nâng đỡ người đang đau, và cần đi cùng những hành động cụ thể để chấm dứt điều gây hại. Không ai nên dùng danh nghĩa hòa thuận để buộc một người phải im lặng trước sự nguy hiểm.

Đón Chúa vào gia đình bao gồm cả việc đứng về phía người yếu thế trong chính mái nhà ấy.

Với nhiều gia đình, sự thay đổi có thể bắt đầu từ một thỏa thuận rất nhỏ: trong bữa ăn, điện thoại được đặt ở một chỗ riêng, trừ khi có việc cần thiết thật sự. Thỏa thuận ấy cần áp dụng cho cả người lớn. Con cái sẽ khó tin lời dạy nếu cha mẹ luôn có lý do để được miễn. Nếu hôm nay cha đang chờ một cuộc gọi quan trọng, cha có thể nói rõ và xử lý ngắn gọn. Sự minh bạch giúp một ngoại lệ không biến thành thói quen.

Nhưng sau khi đặt điện thoại xuống, đừng lập tức biến bữa ăn thành một buổi kiểm tra.

Có thể bắt đầu bằng một chuyện nhẹ. Một điều vui trong ngày. Một điều khiến mình biết ơn. Một việc hơi khó mà mình đã vượt qua. Ai chưa muốn nói thì được có thời gian. Ai nói chậm thì được nghe đến hết. Một đứa trẻ không cần bị ép phải tâm sự ngay chỉ vì người lớn hôm nay vừa quyết định quan tâm. Nếu lâu nay nó không cảm thấy được nghe, nó cần thấy sự thay đổi bền bỉ trước khi dám mở lòng.

Có người sẽ hỏi: “Nhưng ngồi xuống rồi chẳng có gì để nói thì sao?”

Có thể cùng làm một việc trước. Rửa rau, dọn bàn, gọt trái cây, rửa bát. Nhiều câu chuyện xuất hiện khi người ta làm việc bên nhau, không phải lúc bị nhìn thẳng và yêu cầu nói. Có những đứa trẻ dễ kể chuyện khi cùng cha đi bộ. Có những người vợ dễ chia sẻ khi chồng đứng phụ trong bếp. Có những người già vui hơn khi cháu ngồi nhặt rau cùng mình. Tình thân thường được xây trong những khoảng thời gian giản dị, đều đặn và không gây áp lực.

Đừng coi thường những khoảng thời gian ấy.

Một ngày nào đó, con lớn lên, rời nhà, và có thể điều con nhớ nhất không phải món đồ đắt tiền được mua, mà là những buổi tối được ngồi cạnh mẹ. Người cha đã già, và điều người con nhớ có thể là tiếng cha gọi mình vào ăn cơm. Một người bạn đời qua đời, và người còn lại sẽ nhớ một câu hỏi đã nghe suốt nhiều năm: “Hôm nay có mệt không?”

Chúng ta không thể giữ mãi mọi bữa cơm. Nhưng trong bữa cơm hôm nay, chúng ta có thể trao cho nhau điều mà mai này sẽ không còn cơ hội trao theo cách ấy.

Có một sự thật rất mong manh: người thân đang ở đó không có nghĩa là họ sẽ luôn ở đó.

Chiếc ghế có người ngồi hôm nay có thể trống trong một ngày không báo trước. Tiếng gọi mà hôm nay ta thấy phiền có thể trở thành tiếng gọi ta ước được nghe thêm một lần. Câu chuyện người mẹ kể đi kể lại có thể có ngày chỉ còn trong trí nhớ. Bàn tay người cha chậm chạp gắp thức ăn có thể có ngày không còn xuất hiện bên mâm cơm.

Nghĩ đến điều ấy không phải để sống trong lo sợ, mà để biết quý sự hiện diện đang được trao.

Chúng ta thường nghĩ sẽ có lúc thích hợp hơn để nói chuyện: khi công việc bớt, khi con thi xong, khi trả hết nợ, khi ổn định hơn, khi không còn mệt. Nhưng đời sống hiếm khi tự nhiên trở nên hoàn toàn rảnh rang. Nếu mọi cuộc gặp gỡ đều phải đợi đến lúc không còn việc gì khác, chúng ta có thể đợi rất lâu. Và trong lúc đợi, mối liên hệ tiếp tục mỏng đi.

Gia đình cần những lựa chọn ưu tiên ngay giữa đời sống bận rộn.

Mười lăm phút nghe nhau có thể chưa giải quyết hết vấn đề, nhưng giúp người kia không phải mang vấn đề một mình. Một lời kinh ngắn có thể chưa làm mọi người hết giận, nhưng giúp chúng ta nhớ mình đang đứng trước Chúa và cần cư xử khác đi. Một lời xin lỗi có thể chưa chữa lành ngay, nhưng mở một lối mà sự tự ái đã chặn lại.

Đừng đòi một hành động nhỏ phải làm được mọi thứ mới chịu bắt đầu.

Có những người chờ cả gia đình cùng thay đổi rồi mình mới thay đổi. Người chồng đợi vợ dịu lại. Người vợ đợi chồng quan tâm hơn. Cha mẹ đợi con ngoan. Con cái đợi cha mẹ hiểu mình. Ai cũng có lý do, và căn nhà vẫn giữ nguyên nỗi buồn. Một người bắt đầu nói nhẹ hơn không bảo đảm mọi chuyện lập tức tốt lên, nhưng có thể làm giảm một lần tổn thương. Một người bắt đầu nghe không bảo đảm người kia nói ngay, nhưng có thể làm cho một cuộc trò chuyện sau đó trở nên có thể.

Tất nhiên, sự thay đổi cần được chia sẻ, và không thể đặt tất cả trách nhiệm lên một người. Nhưng mỗi người vẫn có một phần việc để nhận.

Người cha có thể tự hỏi: khi về nhà, tôi mang đến cho vợ con điều gì? Sự hiện diện, hay chỉ sự mệt mỏi đi kèm quyền được cáu? Người mẹ có thể tự hỏi: trong những nỗi lo của mình, tôi có còn nhìn thấy con như một người đang cần được hiểu? Người con có thể tự hỏi: tôi có biết cha mẹ hôm nay đã phải làm gì để giữ cuộc sống này? Người lớn tuổi có thể tự hỏi: tôi có thể kể kinh nghiệm bằng cách khích lệ, thay vì chỉ so sánh ngày xưa với bây giờ?

Những câu hỏi ấy không để chúng ta tự kết án. Chúng giúp chúng ta nhận trách nhiệm trong tình yêu.

Có một việc rất đáng làm trong gia đình: tập nói lời cảm ơn cho những việc vốn bị xem là đương nhiên. Cảm ơn người nấu bữa cơm. Cảm ơn người dọn bàn. Cảm ơn người đón con. Cảm ơn người đã chịu nghe. Cảm ơn cha mẹ về một sự hy sinh cụ thể. Cảm ơn con vì con giúp một việc nhỏ. Khi những đóng góp được nhận ra, người ta bớt cảm giác mình chỉ là người phục vụ âm thầm cho cả nhà.

Lời cảm ơn không làm công việc nhẹ đi ngay, nhưng làm người làm việc bớt cô độc.

Một người mẹ nghe con nói: “Hôm nay mẹ nấu cơm vất vả rồi” có thể vẫn còn nhiều việc, nhưng lòng được chạm đến. Một người cha nghe: “Con biết ba đang lo cho nhà mình” có thể vẫn chưa giải quyết xong khó khăn, nhưng cảm thấy mình được hiểu. Một đứa trẻ nghe: “Cảm ơn con đã giúp ông” sẽ biết việc tử tế của mình có ý nghĩa, dù không đem lại điểm số.

Từ những lời ấy, gia đình học lòng biết ơn. Và lòng biết ơn chuẩn bị cho lời cầu nguyện. Người biết nhận ra sự tốt lành nơi người thân cũng dễ nhận ra những điều Chúa ban trong một ngày bình thường.

Trước bữa cơm, gia đình có thể làm dấu Thánh giá và tạ ơn thật chậm. Đừng để lời kinh chỉ là một đoạn âm thanh quen thuộc phải đọc trước khi ăn. Hãy nhớ đến người đã lao động, người đã chuẩn bị bữa ăn, người đang thiếu ăn, người thân vắng mặt. Một lời cầu nguyện đơn sơ có thể làm bàn ăn rộng hơn: chúng ta nhìn thấy mình đang nhận nhiều điều và được mời chia sẻ.

Sau lời kinh, hãy để lòng biết ơn tiếp tục trong cách dùng bữa. Đừng vừa tạ ơn rồi quay sang chê người nấu bằng giọng làm họ tủi. Đừng vừa xin Chúa chúc lành rồi bắt đầu nhắc một lỗi cũ để dằn mặt. Đừng vừa làm dấu Thánh giá rồi coi người đang ngồi cạnh như không đáng được nghe.

Lời kinh sẽ có sức nuôi dưỡng khi chúng ta cho nó đi tiếp vào hành động.

Nếu hôm nay gia đình đã lâu không cầu nguyện chung, có thể việc bắt đầu khiến mọi người ngượng. Điều đó bình thường. Một người có thể cười vì lúng túng. Một đứa trẻ có thể hỏi tại sao tự nhiên hôm nay lại đọc kinh. Người lớn không cần phản ứng gay gắt. Có thể trả lời chân thành: “Vì cha mẹ nhận ra nhà mình cần dành thời gian cho Chúa và cho nhau hơn.” Một lời nói thật như thế có sức thuyết phục hơn việc giả vờ rằng mọi thứ lâu nay vẫn hoàn hảo.

Nếu có một thành viên chưa sẵn lòng tham gia, hãy kiên nhẫn và tôn trọng. Lời mời nhẹ nhàng, cách sống nhân hậu và sự bền bỉ có thể giúp người ấy cảm nhận ý nghĩa của cầu nguyện. Ép buộc bằng xấu hổ hoặc giận dữ dễ làm khoảng cách lớn hơn. Chúng ta mong người thân gặp Chúa trong tình yêu; cách mời gọi cũng cần mang tình yêu ấy.

Có những ngày giờ kinh sẽ không đẹp như mong muốn. Trẻ buồn ngủ. Người lớn mệt. Một câu kinh đọc sai. Một em nhỏ đứng ngồi không yên. Đừng để sự không hoàn hảo làm mình bỏ cuộc. Một gia đình đang học cầu nguyện cũng giống một gia đình đang học trò chuyện: cần thời gian, sự nhẫn nại và khả năng điều chỉnh.

Sự đều đặn vừa sức thường giúp ích hơn những quyết tâm rất lớn rồi nhanh chóng kiệt sức.

Cũng đừng quên rằng Chúa đến với gia đình qua những người ngoài gia đình. Một mái nhà được nuôi dưỡng bằng đức tin có thể mở lòng với hàng xóm, với người đang cô đơn, với một gia đình có tang, với một người trẻ xa quê. Có thể chỉ là một phần thức ăn, một lời thăm hỏi, một lần giúp đưa người bệnh đi khám, một chỗ ngồi cho ai đó đang không có người thân ở gần.

Khi con cái thấy cha mẹ làm những việc ấy, chúng hiểu rằng lời kinh không khép gia đình lại trong sự yên ổn riêng. Lời kinh giúp chúng ta nhận ra người khác cũng là anh chị em mình.

Nhưng để mở cửa cho người ngoài, trước hết đừng đóng lòng với người ở trong nhà. Có những người hoạt động bác ái rất nhiệt tình nhưng để người thân mòn mỏi vì thiếu sự quan tâm. Có người sẵn sàng nghe một người xa lạ hàng giờ nhưng không chịu nghe vợ chồng mình vài phút. Có người đối xử dịu dàng ở cộng đoàn, về nhà lại dùng giọng làm con cái sợ.

Chúng ta cần đem chính sự tử tế ấy về nhà.

Người thân không nên phải nhận phần kiên nhẫn còn thừa sau khi chúng ta đã dùng hết ở bên ngoài. Họ cũng cần được tôn trọng trong lúc mệt, được bảo vệ khi yếu, được nói chuyện bằng một giọng có lòng thương. Đó là một việc khó vì ở nhà chúng ta dễ buông sự tự chủ. Nhưng cũng chính vì vậy, tình yêu trong gia đình cần được tập luyện có ý thức.

Một câu nói có thể được sửa ngay khi nhận ra mình đã nặng lời. “Anh vừa nói quá. Cho anh nói lại.” “Mẹ đang bực, nhưng mẹ không nên nói với con như vậy.” “Con cần bình tĩnh một lát, rồi con sẽ nói tiếp.” Những cách làm ấy giúp bất đồng có một đường đi an toàn hơn. Không phải mọi vấn đề đều giải quyết tại bàn ăn. Có chuyện cần một thời gian riêng. Có chuyện cần người đồng hành. Nhưng chúng ta có thể giữ bữa cơm khỏi trở thành nơi phô bày mọi bức xúc.

Gia đình cần một chỗ để thở.

Có lẽ hôm nay, một người đang đọc những dòng này sẽ nhớ lại bữa cơm tối qua. Mình đã ngồi đó, nhưng chẳng nhìn ai. Mình đã nghe con kể vài câu, nhưng đầu đang nghĩ chuyện khác. Mình đã đọc lời kinh, nhưng đọc vội. Mình đã thấy mẹ ngồi im mà không hỏi. Mình đã nổi giận vì một điều nhỏ trong khi cả ngày người vợ đã lo nhiều việc lớn.

Nếu nhận ra như thế, đừng chỉ buồn rồi để ngày hôm nay trôi qua giống hôm qua.

Có thể tối nay, khi ngồi vào bàn, hãy đặt điện thoại xuống trước. Hãy nhìn người đang đưa bát cơm cho mình và nói cảm ơn. Hãy hỏi một câu mà mình thật sự muốn nghe câu trả lời. Hãy để người kia nói hết. Hãy bớt một lời chê. Hãy nói một lời xin lỗi nếu có điều cần sửa. Hãy dành cho Chúa vài phút bằng một lòng thành thật.

Có thể bữa cơm chưa có lại tiếng cười ngay. Có thể người thân còn nghi ngại. Có thể sau nhiều lần bị bỏ quên, họ chưa biết phải đón sự quan tâm mới này thế nào. Hãy tiếp tục. Tình yêu được khôi phục bằng sự đáng tin cậy qua nhiều ngày, chứ không chỉ bằng một buổi tối xúc động.

Chúa vẫn kiên nhẫn với chúng ta. Chúng ta cũng cần học kiên nhẫn với nhau.

Rồi có thể một hôm, con bắt đầu kể một chuyện dài hơn. Người vợ nói được điều đã giữ trong lòng. Người chồng nhận mình đang lo. Người mẹ già cười vì có người hỏi lại câu chuyện của bà. Một lời kinh được đọc chậm. Một khoảng lặng không còn nặng nề. Một đứa trẻ tự nguyện nói: “Hôm nay con muốn cầu cho bạn con.”

Những thay đổi ấy nhỏ, nhưng có thể là dấu hiệu mái nhà đang được sống lại từ bên trong.

Một gia đình có Chúa hiện diện vẫn có những ngày khó khăn. Vẫn có áp lực tiền bạc, bệnh tật, bất đồng, những tính khí chưa dễ hòa hợp. Nhưng khi biết trở về với Người, chúng ta có thêm lý do để giữ gìn nhau, thêm can đảm để nhận lỗi, thêm hy vọng để bắt đầu lại. Chúng ta không phải tự mình làm cho gia đình hoàn hảo. Chúng ta được mời cộng tác với ân sủng Chúa trong những việc cụ thể của từng ngày.

Và có thể điều đầu tiên cần làm chỉ là ngước mắt lên.

Ngước mắt khỏi màn hình để thấy người mẹ đã ngồi xuống sau khi lo cho cả nhà. Ngước mắt để thấy người cha hôm nay im lặng hơn thường lệ. Ngước mắt để thấy đứa con đang chờ một cơ hội kể chuyện. Ngước mắt để thấy người bạn đời vẫn cần mình, dù đã sống chung bao năm. Ngước mắt để nhận ra một mái nhà không tự nhiên ấm mãi nếu những người trong đó ngừng chăm sóc nhau.

Chúng ta đã mở nhiều ứng dụng trong ngày. Tối nay, hãy mở lòng.

Chúng ta đã trả lời nhiều người. Tối nay, hãy trả lời người thân bằng sự chú ý.

Chúng ta đã nghe nhiều âm thanh. Tối nay, hãy nghe giọng nói đang ở bên mình.

Chúng ta đã dành nhiều chỗ cho những việc cần làm. Tối nay, hãy dành chỗ cho Chúa trong cách cả nhà gặp gỡ nhau.

Bữa cơm không cần sang trọng để trở thành một kỷ niệm ấm. Căn nhà không cần rộng để có sự đón nhận. Lời kinh không cần dài để thành thật. Một lời xin lỗi không cần hoa mỹ để chạm tới lòng người. Điều cần là chúng ta có mặt, bằng ánh mắt, bằng sự lắng nghe, bằng tình yêu chịu nhận trách nhiệm.

Nếu tối nay gia đình có đủ người, xin đừng để mọi người vẫn phải cô đơn.

Nếu tối nay trên bàn có đủ điện thoại, xin chúng ta biết đặt chúng xuống vào lúc cần.

Nếu tối nay lòng ai đó đang buồn, xin có một người chịu hỏi và chịu nghe.

Nếu tối nay lâu rồi chưa có lời kinh, xin có một người khiêm tốn mở lời.

Và nếu tối nay chúng ta nhận ra Chúa đã bị để ngoài nhiều cuộc trò chuyện, xin đừng trì hoãn việc đón Người vào. Đón Người bằng một câu nói tử tế. Bằng một lần chịu nghe. Bằng một sự hòa giải. Bằng việc chia nhau gánh nặng. Bằng một lời cầu nguyện có tên của những người mình yêu.

Lạy Chúa Giê-su, xin đến giữa gia đình chúng con. Chúng con đã có những ngày ở gần nhau mà không thật sự gặp nhau. Chúng con đã nhìn màn hình nhiều hơn nhìn khuôn mặt người thân. Chúng con đã biết trả lời những tin nhắn xa xôi, nhưng lại để lời gọi trong nhà chờ đợi. Chúng con đã lo cho nhiều điều mà quên chăm sóc sự bình an của những người Chúa trao bên cạnh.

Xin giúp chúng con biết dừng lại. Xin cho người đang mệt được nâng đỡ, người đang buồn được lắng nghe, người đã làm tổn thương người khác biết nhận lỗi, người bị tổn thương tìm được sự chăm sóc và bình an. Xin giúp cha mẹ nhìn thấy tâm hồn con cái; giúp con cái nhận ra những nhọc nhằn của cha mẹ; giúp vợ chồng đối xử với nhau bằng sự tôn trọng và lòng thương; giúp ông bà cảm thấy mình vẫn được cần đến và được yêu.

Xin chúc lành cho những bữa cơm đơn sơ của chúng con. Xin cho lời tạ ơn được tiếp tục bằng lòng biết ơn, cho lời cầu xin được tiếp tục bằng sự quan tâm, cho lời kinh được tiếp tục bằng một đời sống hiền hòa. Khi chúng con bất đồng, xin giúp chúng con giữ phẩm giá của nhau. Khi chúng con thất vọng, xin giúp chúng con tìm được người đồng hành và đủ can đảm để sửa đổi.

Xin cho mái nhà chúng con có lại ánh mắt, có lại tiếng cười, có lại lời kinh. Và giữa những điều bình thường ấy, xin cho chúng con nhận ra Chúa đang ở cùng, đang yêu thương và đang dạy chúng con yêu thương nhau. Amen.

 

Lm. Anmai, CSsR